અફસોસ ઘટાડવાનું માળખું

મોટા નિર્ણયો લેતી વખતે માણસ વર્તમાનની સલામતીમાં ફસાઈ જાય છે. જેફ બેઝોસે ૧૯૯૪માં વોલ સ્ટ્રીટની લાખો ડોલરની નોકરી છોડીને પુસ્તકો વેચવાની ઓનલાઇન દુકાન શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો ત્યારે આ રીત વાપરી હતી. તેમણે પોતાને પૂછ્યું: એંસી વર્ષની ઉંમરે પહોંચીને પાછળ જોઇશ ત્યારે મને કઈ વાતનો અફસોસ થશે? બોનસ ગુમાવવાનો કે એક ક્રાંતિનો હિસ્સો ન બનવાનો? જવાબ સાફ હતો. નિષ્ફળતાનો ડંખ સમય જતાં ભૂલાઈ જાય છે, પણ ક્યારેય પ્રયત્ન ન કરવાનો રંજ આખી જિંદગી પીછો છોડતો નથી.

આ વિચાર ભવિષ્યમાંથી વર્તમાનને જોવાની કળા છે. જ્યારે કોઈ નિર્ણય અટવાઈ જાય ત્યારે સમયના વહાણમાં બેસીને વૃદ્ધાવસ્થા સુધી પહોંચી જવાનું હોય છે. ત્યાંથી ઊભા રહીને જુઓ કે આજે તમે જે વાતથી ડરો છો, તે શું ખરેખર મહત્ત્વની રહેશે? રોજિંદી ચિંતાઓ, લોકોની ટીકા અને નાની અસુવિધાઓ સમયના પ્રવાહમાં ઓગળી જાય છે. છેલ્લે જે બચે છે તે માત્ર પ્રયાસ ન કરવાની કાયરતા છે. આ માળખું તમારા મગજમાંથી ક્ષણિક ભય સાફ કરીને મૂળ પ્રાથમિકતા છતી કરે છે.

આપણા ઘરસંસારમાં આ માનસિકતા સૌથી વધુ ઉપયોગી છે. ધારો કે નવી પરણેલી વહુ સ્નેહા અને સાસુ વચ્ચે રસોડાના અધિકાર કે ઘરની વ્યવસ્થા બાબતે સતત અણબનાવ ચાલે છે. બંને પોતપોતાની જીદ પકડીને બેઠા છે. વાતાવરણમાં રોજ ઝેર ઘોળાય છે. સ્નેહા નોકરી કરે છે અને તેને બહારગામ વધુ સારો મોકો મળે છે, પણ સાસુ-સસરાની નારાજગીના ડરે તે પગલું ભરતાં અચકાય છે. સામે પક્ષે સાસુ પણ પોતાના વટ ખાતર સંબંધોમાં કડવાશ લાવી રહ્યા છે.

જો બંને આ ફ્રેમવર્ક વાપરે તો ચિત્ર બદલાઈ જાય. સાસુ પોતાની જાતને પૂછે કે જીવનના છેલ્લા પડાવે પહોંચીને તેમને કઈ વાતનું ગૌરવ રહેશે—પોતાનો અહંકાર સાચવ્યાનું કે એક પરિવારને પ્રેમથી બાંધી રાખ્યાનું? સ્નેહા વિચારે કે વૃદ્ધાવસ્થામાં તેને કયો વસવસો વધુ સાલશે—સાસુના થોડા દિવસના રોષનો કે પોતાના સપનાંને મારી નાખવાનો? ક્ષણિક સામાજિક શરમ કે કૌટુંબિક ઘર્ષણનું કદ અચાનક નાનું થઈ જાય છે.

જે નિર્ણયો તમને આજે આરામ આપે છે, તે કાલે સૌથી મોટો વસવસો બની શકે છે.