ઝડપી સત્તા પુનઃપ્રાપ્તિ પદ્ધતિ

સત્તા હાથમાંથી સરકી જાય ત્યારે મોટા ભાગના માણસો સ્તબ્ધ થઈ જાય છે. તેઓ ફરિયાદ કરે છે, બીજાને દોષ આપે છે અથવા ખૂણામાં બેસીને રડે છે. આ નબળાઈ છે. ઝડપી સત્તા પુનઃપ્રાપ્તિ પદ્ધતિ કહે છે કે જ્યારે પણ તમારું નિયંત્રણ છીનવાય, ત્યારે તરત જ સંરક્ષણાત્મક મુદ્રા છોડીને અણધાર્યો વળતો પ્રહાર કરવો. સામેવાળાને લાગે કે તમે ઘવાયા છો, બરાબર એ જ ક્ષણે પત્તા ઉલટાવી દેવા. આ કોઈ નૈતિક શાસ્ત્ર નથી, પણ શુદ્ધ મનોવૈજ્ઞાનિક દાવપેચ છે. શક્તિશાળી લોકો ક્યારેય સ્થિતિ સુધરવાની રાહ જોતા નથી; તેઓ ઘટનાક્રમનો વેગ પોતાના હાથમાં ખેંચી લે છે.

આ વિચાર સમકાલીન રાજકીય વ્યુહરચના અને સંકટ વ્યવસ્થાપનમાંથી આવ્યો છે. તેનો ચોક્કસ સર્જક કોણ છે તે જાણીતું નથી, પણ મેકિયાવેલીથી લઈને આધુનિક નેતૃત્વ સલાહકારો સુધી આ હકીકત સ્વીકારાઈ છે. જ્યારે તમે સત્તા ગુમાવો છો, ત્યારે સમય તમારો સૌથી મોટો દુશ્મન બને છે. જો તમે ૨૪ કલાક નિષ્ક્રિય રહ્યા, તો દુનિયા માની લેશે કે તમે ખતમ થઈ ગયા. આ પદ્ધતિનું પહેલું પગલું છે: નુકસાન સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરો અને એવો નવો વિવાદ કે મુદ્દો છેડો જે વિરોધીને બચાવ પક્ષમાં ધકેલી દે.

ભારતીય રાજકારણમાં આ રમત દર મહિને રમાય છે. ધારો કે કોઈ મજબૂત નેતા સામે અચાનક ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ મૂકીને પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવે છે. સરેરાશ નેતા અદાલતો કે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સફાઈ આપશે. પણ પાવર પુનઃપ્રાપ્તિમાં માહિર નેતા આખો ખેલ બદલી નાખશે. તે સફાઈ નહીં આપે; તે સીધો બીજા જ દિવસે પોતાના ગઢમાં હજારો ટેકેદારો સાથે જનસંપર્ક યાત્રા કાઢી નાખશે. તે આક્ષેપને પોતાના સમુદાય પરનો હુમલો જાહેર કરી દેશે. જે હાઈકમાન્ડે તેને પછાડ્યો હતો, તે જ હાઈકમાન્ડ ત્રણ દિવસમાં સમાધાનની વિનંતી કરવા તેના બંગલે પહોંચી જશે.

કોર્પોરેટ બોર્ડરૂમ હોય કે પરિવારની લડાઈ, નિયમ એક જ રહે છે. તમારી સ્થિતિ છીનવાય ત્યારે રક્ષણાત્મક ખુલાસા આપવા એટલે વિરોધીની શરતો કબૂલવી. તેના બદલે વાર્તાનો કેન્દ્રબિંદુ જ બદલી નાખો. પહેલ પોતાના હાથમાં લો. પાવર હંમેશા શૂન્યાવકાશથી નફરત કરે છે; જો તમે તે ઝડપથી નહીં ભરો, તો કોઈ બીજું ભરી દેશે.

જે માણસ બચાવમાં ઉતરે છે તે હારે છે, જે નવો મોરચો ખોલે છે તે સત્તા પાછી મેળવે છે.