વ્યક્તિગત નવીનીકરણ

મોટા ભાગના માણસો ત્રીસ વર્ષની ઉંમરે અંદરથી સુકાઈ જાય છે અને એંસી વર્ષે વિધિવત મરે છે. આ કોઈ શ્રાપ નથી, આપણી પોતાની આળસ છે. વીસ વર્ષની ઉંમરે આપણી પાસે ઉત્સાહ હોય છે, શીખવાની ભૂખ હોય છે. પછી સ્થિર નોકરી મળે છે, લગ્ન થાય છે અને જિંદગી એક ચોક્કસ બીબામાં ઢળી જાય છે. માણસ પોતાના જ બનાવેલા રૂટિનનો કેદી બની જાય છે. જે માણસ પોતાનું નવીનીકરણ કરતો નથી, તે જીવતો હોવા છતાં જૂનો પુરાણો થઈ જાય છે. 'પર્સનલ રિન્યુઅલ' એટલે માત્ર વેકેશન ગાળવું કે નવો સ્માર્ટફોન ખરીદવો નહીં, પણ તમારી જૂની માન્યતાઓ અને કૌશલ્યોને તોડીને અંદરથી ફરી તાજા થવું.

આ વિચાર અમેરિકન શિક્ષણશાસ્ત્રી અને વિચારક જોન ડબ્લ્યુ. ગાર્ડનરે આપ્યો હતો. એમણે કહ્યું કે સમાજ કે સંસ્થાઓ ત્યારે જ જીવંત રહે છે જ્યારે વ્યક્તિ પોતાનું વારંવાર નવીનીકરણ કરે. માણસ નિષ્ફળતાથી એટલો નથી હારતો જેટલો પોતાના કમ્ફર્ટ ઝોનની કંટાળાજનક સલામતીથી હારે છે. આપણે ભૂલ કરવાના ડરથી નવું શીખવાનું બંધ કરી દઈએ છીએ. અનુભવના નામે આપણે વીસ વર્ષ સુધી એક જ વર્ષની જિંદગી વીસ વાર જીવીએ છીએ.

આ વાતનું મહત્વ રોજિંદા અર્થતંત્રમાં તરત સમજાય છે. કલ્પના કરો અમદાવાદની કોઈ નેશનાલાઇઝ્ડ બેંકના સીનિયર લોન ઓફિસર જયંતીભાઈની. પચ્ચીસ વર્ષથી એ જ કેબિન, એ જ જૂની લોન ફાઇલો અને એ જ ટેબલ. એમણે ઘરનું હોમ લોનનું ઇએમઆઇ પૂરું કરી લીધું, બાળકોને સેટ કરી દીધા, જીવન વીમાની પોલિસીઓ પાકી ગઈ. હવે એમની પાસે કોઈ નવું લક્ષ્ય નથી. બહાર દુનિયામાં ફિનટેક, યુપીઆઇ અને એલ્ગોરિધમ આધારિત ક્રેડિટ સ્કોરિંગ આવી ગયું, પણ જયંતીભાઈ હજુ એ જ કાગળિયાં સુંઘે છે. એમણે જાતને અપડેટ કરવાની ના પાડી દીધી છે. તેઓ આર્થિક રીતે સલામત છે, પણ બૌદ્ધિક રીતે નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા છે.

જ્યારે તમે જાતને નવેસરથી ઘડવાનું બંધ કરો છો, ત્યારે તમે સમય માટે નકામા બની જાઓ છો. નવી ચોપડી વાંચવી, અજાણ્યા ક્ષેત્રમાં હાથ અજમાવવો કે અહંકાર બાજુ પર મૂકીને કોઈ જુનિયર પાસેથી નવું સોફ્ટવેર શીખવું—આ બધું નવીનીકરણ છે. સ્થિર પાણીમાં શેવાળ જ વળે, વહેતું પાણી જ પીવા જેવું રહે છે.

જે વૃક્ષ પોતાની જૂની છાલ ઉતારતું નથી, એને અંદરથી સડો કોરી ખાય છે.