કામગીરીનો સમયગાળો

કોઈપણ વચન કે સિસ્ટમની ખરી કિંમત તેના પરિણામ કરતા તેના સમય પર નિર્ભર હોય છે. 'પરફોર્મન્સ ટાઈમ' એટલે કોઈ ચોક્કસ કામ, ટેકનિકલ પ્રક્રિયા કે કરારબદ્ધ જવાબદારી પૂરી કરવા માટે લાગતો વાસ્તવિક સમયગાળો. કાયદાની ભાષામાં કહો તો શરત પાળવાની મુદત, અને એન્જિનિયરિંગમાં કહો તો લિફ્ટ એક માળેથી બીજા માળે પહોંચવામાં લેતી સેકન્ડો. વિચાર સાદો છે પણ ધારદાર છે: સમયસર ન થયેલું કામ, કામ ન થયા બરાબર છે.

આ કોઈ એક લેખકે રાતોરાત ઉપજાવી કાઢેલો મનોવૈજ્ઞાનિક શબ્દ નથી. આ સંકલ્પના કોન્ટ્રેક્ટ લો, કમ્પ્યુટર સાયન્સ અને ઓપરેશન્સ મેનેજમેન્ટની ચોપડીઓમાંથી ધીમે ધીમે વિકસી છે. કાયદામાં સમય એ કરારનો પ્રાણ છે, જ્યારે ટેકનોલોજીમાં તે કાર્યક્ષમતાનું માપ છે. બંને જગ્યાએ માપદંડ એક જ છે: તમે નક્કી કરેલી મર્યાદામાં પહોંચ્યા કે મોડા પડ્યા?

આ નિયમનું મહત્વ એ છે કે તે માણસની આળસ અને વહીવટી તંત્રના ભ્રમને ઉઘાડો પાડે છે. પરિણામ આપવું પૂરતું નથી, તે કેટલા સમયમાં મળ્યું તે જોવું પડે. જો કોઈ એન્જિનિયરિંગ સિસ્ટમ કે પ્રક્રિયા નિર્ધારિત સમય કરતાં ત્રણ ગણો સમય લે, તો તેનું અસ્તિત્વ નકામું બની જાય છે. આપણે મોટે ભાગે માત્ર પરિણામ જોઈએ છીએ, પણ એ પરિણામ લાવવા પાછળ કેટલો સમય વેડફાયો એ માપવાનું ચૂકી જઈએ છીએ.

ભારતીય રાજકારણ અને ચૂંટણીઓમાં આ વિભાવના બરાબર સમજાઈ જાય છે. ચૂંટણી આવે ત્યારે નેતાઓ પાંચ વર્ષ જૂના પુલ કે સરકારી હોસ્પિટલના ઉદ્ઘાટનની તકતીઓ મુકવા દોડે છે. જે બ્રિજ બે વર્ષમાં પૂરો થવો જોઈતો હતો, એ સાત વર્ષે બને છે. પરિણામ આવી ગયું, પણ 'પરફોર્મન્સ ટાઈમ' સાવ નિષ્ફળ ગયો. જનતા જે પાંચ વર્ષ ધૂળ અને ટ્રાફિક વેઠીને જીવી, તેની ભરપાઈ નેતાજીની રીબિન કાપવાની એક ક્ષણ ક્યારેય કરી શકતી નથી.

કામ પૂરું કરવું એ તો માત્ર શરૂઆત છે; અસલી કસોટી એ છે કે ઘડિયાળ સામે તમે જીત્યા કે હાર્યા.