સાહજિક અંધાધૂંધી

સિસ્ટમ હંમેશાં સરળ અને સ્વચ્છ ચાલવી જોઈએ, આ એક ખુશફેમી છે. કાગળ પર બનાવેલા નિયમો અને અસલ જિંદગી વચ્ચે એક મોટી ખાઈ હોય છે. 'સાહજિક અંધાધૂંધી' એટલે એવી સ્થિતિ જ્યાં રોજિંદી ગરબડ, અવ્યવસ્થા અને અણધાર્યા વિઘ્નો કોઈ અપવાદ નથી, પણ વ્યવસ્થાનું કાયમી લક્ષણ છે. તમે ધારો કે બધું ઘડિયાળના કાંટાની જેમ ચાલશે, પણ વાસ્તવમાં દરરોજ કોઈક સ્ક્રૂ ઢીલો જ પડવાનો છે. આ અંધાધૂંધી ભૂલ નથી, એ પરિસ્થિતિનો મૂળ સ્વભાવ છે.

આ વિચાર સંસ્થાકીય સમાજશાસ્ત્ર અને મેનેજમેન્ટ ચિંતનમાંથી આવે છે. વિદ્વાનોએ જોયું કે જટિલ તંત્રોમાં પૂર્ણ સંતુલન ક્યારેય ટકતું નથી. આધુનિક વ્યવસાયિક સાહિત્યમાં આ ખ્યાલ સ્વીકારે છે કે ગરબડ એ કોઈ ખામી નથી જેને સુધારીને ઝીરો કરી શકાય. એ તો પ્રક્રિયાનો અનિવાર્ય હિસ્સો છે. જે માણસ અંધાધૂંધીને ખતમ કરવા બેસે છે, તે આખી સિસ્ટમનો શ્વાસ રુંધી નાખે છે.

આ ખ્યાલ સમજવો કેમ જરૂરી છે? કારણ કે પરફેક્શનિસ્ટ માણસો નાની અડચણ આવતાં જ ભાંગી પડે છે. તેઓ માને છે કે કંઈક ખોટું થઈ ગયું. હકીકતમાં, જીવંત તંત્ર હંમેશાં થોડું ધૂંધળું અને અસ્તવ્યસ્ત જ રહેવાનું. જ્યાં સુધી તમને એ સમજાય નહીં કે અંધાધૂંધી જ સામાન્ય સ્થિતિ છે, ત્યાં સુધી તમે સતત તણાવમાં જીવશો. ખરી કાર્યક્ષમતા અંધાધૂંધીને રોકવામાં નથી, પણ તેની વચ્ચે કામ કાઢી લેવામાં છે.

અમદાવાદના કાલુપુર બજારની એક જૂની કાપડની પેઢી જુઓ. સવારે મુનીમજી મોડા આવે, જીએસટીનું પોર્ટલ અટકી જાય, ગોડાઉનમાંથી તાકો ન મળે અને એક ગ્રાહક ઉધારી માટે માથાકૂટ કરતો હોય. કોઈ મલ્ટિનેશનલ કંપનીનો સાહેબ આ જુએ તો તેને લાગે કે પેઢી કાલે જ બંધ થઈ જશે. પણ સાંજે હિસાબ મેળવો ત્યારે ખબર પડે કે રોકડ ગલ્લામાં બરાબર જમા છે અને માલ પણ વેચાઈ ગયો છે. શેઠ આ ગરબડથી ડરતા નથી; એ તેમના રોજના શ્વાસ જેવી સહજ બાબત છે.

સિસ્ટમ ગમે તેટલી સોફિસ્ટિકેટેડ બનાવો, જમીન પર ધૂળ ઊડવાની જ છે. અંધાધૂંધીને સ્વીકારીને નિર્ણય લેતો માણસ જીતી જાય છે.

જીવન કોઈ લેબોરેટરી નથી જ્યાં બધું સેનિટાઇઝ્ડ મળે; અહીં કાદવ વચ્ચે જ સોદા પાર પાડવાના હોય છે.