રાક્ષસી સંચાલન

કોઈ એક માણસ, પ્રથા કે પ્રશ્નને આપણે પોતે જ આહાર આપીને એટલો કદાવર બનાવી દઈએ છીએ કે છેવટે આખી વ્યવસ્થા એને સાચવવામાં જ ખપી જાય. મેનેજમેન્ટની ભાષામાં આને 'મોન્સ્ટર મેનેજમેન્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ શબ્દ કોઈ અર્થશાસ્ત્રીએ સંશોધનપત્રમાં નથી ઘડ્યો. સામાન્ય કોર્પોરેટ વાતચીતમાં વપરાતો આ એક વ્યવહારુ શબ્દ છે. જ્યારે તમે કોઈ અસામાન્ય સમસ્યાને મૂળમાંથી કાપવાને બદલે સતત એની સાથે સમાધાન કરો છો, ત્યારે તમે વાસ્તવમાં એક રાક્ષસને પાળી રહ્યા છો.

આ વૃત્તિ પાછળ સંઘર્ષ ટાળવાની કાયરતા છે. સીધો સામનો કરવામાં મહેનત પડે છે. કોઈને ના પાડવી અપ્રિય લાગે છે. એટલે સંચાલકો બાંધછોડનો રસ્તો પકડે છે. શરૂઆતમાં નાની લાગતી છૂટછાટ ધીમે ધીમે નિયમ બની જાય છે. પેલી સમસ્યા હવે માત્ર ઉપદ્રવ નથી રહેતી, તે વ્યવસ્થાની માલિક બની બેસે છે. પછી તમારો બધો સમય સંસ્થા ચલાવવામાં નહીં, પણ એ રાક્ષસને શાંત રાખવામાં જ વેડફાય છે.

ચારધામ યાત્રા કે વૈષ્ણોદેવી જતી કોઈ ખાનગી લક્ઝરી બસનો દાખલો જુઓ. ટૂર ઓપરેટર દરેક મુસાફર પાસેથી સરખા પૈસા લે છે. પણ આખી બસમાં એક એવો તોછડો અને કજિયાખોર મુસાફર હોય છે જે વાતવાતમાં હંગામો કરે. ક્યારેક એને એસીની સ્પીડથી તકલીફ હોય, ક્યારેક જમવાના સ્ટોપથી. હોંશિયાર ગણાતો ટૂર મેનેજર ઝઘડો ટાળવા એ એક જ માણસની ખુશામત કરવા માંડે છે. એને આગળની સીટ આપી દેવાય, એની મરજી મુજબ ગાડી રોકાય. બાકીના ચાલીસ શાંત મુસાફરો આ તમાશો જોતા રહે છે. ટૂર મેનેજર યાત્રા સંભાળતો નથી, એ માત્ર એક ઊભા થયેલા રાક્ષસનું સંચાલન કરે છે.

આ રોગ આપણી સંસ્થાઓથી લઈને પરિવારો સુધી વ્યાપેલો છે. જે વ્યક્તિ સૌથી વધુ બૂમાબૂમ કરે છે, એને શાંત પાડવા આખો પંચ પ્રણામ કરવા દોડે છે. પરિણામે શાંત અને કામઢા માણસો ઉપેક્ષિત રહી જાય છે. આ વલણ વહીવટ નથી, નરી લાચારી છે. રાક્ષસ ક્યારેય ધરવાતો નથી, એને માત્ર વધુ લોહીની ભૂખ જાગે છે.

જે ઉપદ્રવને તમે આજે લાડ લડાવીને શાંત રાખશો, એ કાલે સવારે તમારું જ સિંહાસન માગશે.