મર્કેલિંગ

કોઈ અગત્યનો નિર્ણય લેવાનો હોય ત્યારે કશું જ ન કરવું. સ્થિતિને લાંબો સમય લટકાવી રાખવી. છેલ્લી ઘડી સુધી પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ ન કરવું. આ રાજકીય અને માનસિક આદતને જર્મન ભાષામાં ‘મર્કેલિંગ’ કહે છે. જર્મનીના ભૂતપૂર્વ ચાન્સેલર એન્જેલા મર્કેલના નામ પરથી ૨૦૧૫ની આસપાસ જર્મન યુવાનોએ આ નવો શબ્દ ઘડી કાઢ્યો હતો. મર્કેલ સાહેબાની એક ખાસિયત હતી: જ્યારે પણ કોઈ મોટું સંકટ આવે ત્યારે તેઓ તરત કૂદી ન પડતા. લોકો ચારે તરફથી બૂમાબૂમ કરે, તોય તેઓ ચૂપચાપ બેસીને ધૂળ શાંત થવાની રાહ જોતા. નિર્ણયોને ટાળીને સમય ખેંચવો એ એમની જાણીતી સ્ટાઇલ હતી.

આ આળસ નથી, એક ચાલાક સંરક્ષણાત્મક રણનીતિ છે. માણસ કોઈ નિર્ણય ન લે, એટલે એનાથી કોઈ મોટી ભૂલ પણ થતી નથી. કોઈ પક્ષ ન લો, એટલે બંને પક્ષ તમારી સાથે રહે. નુકસાન એ થાય છે કે જ્યારે તમે સમયસર સર્જરી નથી કરતા, ત્યારે સામાન્ય ઘા પણ પાકીને ગૂમડું બની જાય છે. કંપનીઓમાં આવા મેનેજરો ઢગલાબંધ હોય છે. કોઈ પણ ફાઈલ ટેબલ પર આવે એટલે બે મહિના સુધી એના પર બેસી રહે. પરિસ્થિતિ પોતાની મેળે કોઈક બાજુ ઢળી જાય પછી જ તેઓ હિલચાલ કરે. આને મુત્સદ્દીગીરી કહેવી કે જવાબદારીથી ભાગવું?

આપણા એનઆરઆઈ ગુજરાતી પરિવારોમાં આ મર્કેલિંગ બહુ પરિચિત છે. ધારો કે લંડન કે ન્યૂ જર્સીમાં રહેતા કિરીટભાઈનો દીકરો ગોરી કન્યા સાથે લગ્ન કરવા માંગે છે. ઘરમાં ધમાકો થાય છે. બા અન્નજળ ત્યાગવાની ધમકી આપે છે અને દીકરો સામાન પેક કરવા માંડે છે. કિરીટભાઈ શું કરે છે? એ ‘મર્કેલિંગ’નો આશરો લે છે. તેઓ દીકરાને ‘ના’ પણ નથી પાડતા અને બાને ‘હા’ પણ નથી કહેતા. તેઓ વાતને લંબાવે છે—‘આ દિવાળીએ ઈન્ડિયા જઈને વિચારશું’, ‘પહેલાં તારી બહેનનું ઠેકાણું પડી જવા દે.’ તેઓ માને છે કે જો બે-ચાર વર્ષ વાત ખેંચાશે તો છોકરાનું ભૂત આપોઆપ ઊતરી જશે. આ વલણમાં સમસ્યા ઉકલતી નથી, માત્ર થીજી જાય છે.

સક્રિય રહેવાનો દેખાવ કરવો અને વાસ્તવમાં કશું જ ન કરવું એ એક કળા છે. ઘણા નેતાઓ અને પરિવારના વડીલો આ કળાના ઉસ્તાદ હોય છે. તેઓ સંઘર્ષનો સામનો કરવાની હિંમત નથી ધરાવતા, એટલે સમયના ગાડા નીચે કૂતરું બનીને ચાલ્યા કરે છે. ક્યારેક સમય સંકટ ટાળી દે છે, પણ મોટા ભાગે આ સુસ્તી આગળ જતાં આખી પેઢીને મોંઘી પડે છે.

નિર્ણય ન લેવો એ પણ એક નિર્ણય જ છે; ફર્ક એટલો કે એમાં પરિણામની લગામ તમારા હાથમાં નથી રહેતી.