માનસિક રિયાઝ

શરીર હલાવ્યા વગર મગજમાં આખી ક્રિયાનું પુનરાવર્તન કરવું એટલે મેન્ટલ પ્રેક્ટિસ. આંખો બંધ કરીને દરેક હલનચલન, દરેક નિર્ણય અને દરેક પરિણામની કલ્પના કરવી. આ કોઈ પોઝિટિવ થિંકિંગની સસ્તી ટીપ નથી. મગજ માટે વાસ્તવિક અનુભવ અને કલ્પના વચ્ચેનો ભેદ ઘણો પાતળો હોય છે. જ્યારે તમે કોઈ કામ મગજમાં વિગતવાર જીવો છો, ત્યારે ન્યુરોન્સ એ જ રીતે ઉત્તેજિત થાય છે જે રીતે ખરેખર કરતા હોવ ત્યારે થતા હોય.

આ વિચાર રમતગમતના મનોવિજ્ઞાન અને કોગ્નિટિવ લર્નિંગમાંથી આવ્યો છે. તેનો ચોક્કસ જનક કોણ હતો તે ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું નથી, પણ ઓલિમ્પિક ખેલાડીઓ દાયકાઓથી તેનો ઉપયોગ કરે છે. સ્કીઇંગ કરનાર બરફ પર ઊતરતા પહેલાં મનમાં આખો ઢોળાવ જોઈ લે છે. સર્જન હાથમાં કાતર લીધા પહેલાં દર્દીના અંગની ચીરફાડ મનમાં પતાવી દે છે. આ તૈયારી સ્નાયુઓને નહીં, નર્વસ સિસ્ટમને પાકી કરે છે.

આ ખ્યાલ આપણને એટલા માટે સમજવો પડે કારણ કે મોટાભાગના લોકો મેદાનમાં ઊતર્યા પછી જ વિચારવાનું શરૂ કરે છે. પછી જ્યારે ધબકારો વધે છે ત્યારે ભૂલો થાય છે. દલાલ સ્ટ્રીટમાં સ્ક્રીન સામે બેસીને કરોડોના સોદા પાડતા ડે-ટ્રેડર જિગ્નેશભાઈનું ઉદાહરણ લો. સવારે ૦૯:૧૫ વાગ્યે બજાર ખૂલે ત્યારે અફરાતફરી મચી જાય છે. નિફ્ટી અચાનક ૫૦૦ પોઇન્ટ તૂટે ત્યારે સામાન્ય રોકાણકાર ગભરાઈને લાલ બટન દબાવી દે છે.

પણ જે ટ્રેડર મેન્ટલ પ્રેક્ટિસ કરે છે, તે આગલી રાતે શાંતિથી બેસીને વિચારે છે. જો માર્કેટ ત્રણ ટકા ગગડશે તો હું શું કરીશ? મારું સ્ટોપલોસ ક્યાં હશે? મારી આંગળી કયા કીબોર્ડ પર દબાશે? તે મનમાં ભય અને નુકસાનની લાગણીને અગાઉથી અનુભવી લે છે. પરિણામે, જ્યારે બજારમાં વાસ્તવિક રક્તપાત થાય છે ત્યારે તેના હાથ ધ્રૂજતા નથી. તે માત્ર પોતાની અગાઉથી વિચારેલી સ્ક્રિપ્ટ પૂરી કરે છે.

માનસિક રિયાઝનો અર્થ એ નથી કે વાસ્તવિક મહેનતમાંથી મુક્તિ મળી ગઈ. તેનો અર્થ એટલો જ છે કે ક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં આંચકા પચાવવાની તાકાત આવી જાય. જે યુદ્ધ તમે મગજમાં દસ વાર લડી ચૂક્યા હોવ, તે મેદાન પર અજાણ્યું નથી લાગતું.

જે માણસ મનમાં હાર પચાવીને તૈયાર થયો હોય, તેને મેદાન પર કોઈ અનપેક્ષિત આંચકો હરાવી શકતો નથી.