મી-સ્યુટ લીડર

કોર્પોરેટ જગતમાં 'સી-સ્યુટ' શબ્દ જૂનો છે. સીઈઓ, સીએફઓ કે સીટીઓ જેવા ઉચ્ચ હોદ્દાઓ માટે આ વપરાય છે. પણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી મેનેજમેન્ટ લખાણોમાં એક નવો કટાક્ષ સાંભળવા મળે છે: 'મી-સ્યુટ લીડર'. આ સંજ્ઞા કોઈ એક ચોક્કસ પુસ્તકમાંથી આવી નથી, પણ અહંકારી સંચાલકોના વર્તનને ઓળખવા માટે બિલકુલ સચોટ છે. અહીં 'સી' (C) ની જગ્યાએ 'મી' (Me) આવી જાય છે. આ એવો નેતા કે સંચાલક છે જેને સંસ્થાના ધ્યેય કરતાં પોતાનો ચહેરો, પોતાની મનમાની અને પોતાના ગુણગાનમાં વધુ રસ હોય છે. ટીમ કામ કરે છે, પણ ક્રેડિટ આ સાહેબ ખિસ્સામાં મૂકી દે છે.

આવા નેતાઓની તકલીફ સત્તા નથી, આત્મમોહ છે. નિર્ણયો તર્ક કે પ્રક્રિયાથી નથી લેવાતા, પણ એમની વ્યક્તિગત ક્ષણિક મુનસફીથી નક્કી થાય છે. જેઓ હાજીહા કરે તે એમના માનીતા બને. જે પ્રશ્ન પૂછે તે દુશ્મન ગણાય. કંપની કે વિભાગ માત્ર એક સ્ટેજ બની જાય છે, જ્યાં બાકીના બધા લોકો માત્ર સહાયક કલાકારો છે અને સ્પોટલાઇટ કાયમ આ એક જ માણસ પર રહેવી જોઈએ. પરિણામે સંસ્થા અંદરથી ખોખલી થાય છે. સારા માણસો કંટાળીને નીકળી જાય છે અને પાછળ ફક્ત ચાપલૂસોની ફોજ બચે છે.

આ રોગ માત્ર બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓમાં નથી, આપણા શિક્ષણ જગતમાં પણ પૂરેપૂરો ફેલાયેલો છે. રાજકોટ કે કોટાના પ્રાઈવેટ કોચિંગ ક્લાસિસ જોઈ લો. આખું સામ્રાજ્ય એક 'સ્ટાર ફેકલ્ટી' કે સંચાલકના નામે ઊભું હોય. હોર્ડિંગ્સ પર બીજા પચાસ શિક્ષકોના મોઢા પણ ન દેખાય, બસ આ એક જ ભાઈની તસવીર આખા શહેરમાં ચમકતી હોય. સંસ્થામાં કયો વિષય કેટલો ચાલશે તે વિદ્યાર્થીઓની જરૂરિયાતથી નહીં, પણ આ સાહેબના મૂડથી નક્કી થાય. બીજા કાબેલ શિક્ષકોને માત્ર નોકર ગણવામાં આવે, કોઈ નવી સિસ્ટમ બનવા જ ન દેવાય.

પરિણામ શું આવે? જેવો એ સર્વેસર્વા વ્યક્તિ થાકે કે હટે, આખું કોચિંગ પત્તાના મહેલની જેમ તૂટી પડે. સંસ્થા ત્યારે જ ટકે જ્યારે તે વ્યક્તિથી મોટી સિસ્ટમ ઊભી કરે. મી-સ્યુટ લીડર ક્યારેય સિસ્ટમ નથી બનાવતો, કારણ કે જો સિસ્ટમ જાતે ચાલવા લાગે તો તેનું પોતાનું મહત્ત્વ ઘટી જાય. એ સંસ્થાને નહીં, પોતાની છબીને મોટી કરવામાં આખી જિંદગી વેડફી નાખે છે.

જે માણસ પોતે જ આખી મહેફિલ બનવા માગે છે, એ આખરે ખાલી ખુરશીઓ વચ્ચે એકલો ઊભો રહી જાય છે.