મેકક્રિસ્ટલ સિદ્ધાંત

દુશ્મનને ખતમ કરી દેવાથી લડાઈ જીતી શકાતી નથી. સાંભળવામાં આ વાત વિચિત્ર લાગે, પણ યુદ્ધની આ જ કડવી વાસ્તવિકતા છે. અમેરિકન જનરલ સ્ટેનલી મેકક્રિસ્ટલે અફઘાનિસ્તાનમાં લડતી વખતે આ લશ્કરી વ્યૂહરચના દુનિયા સમક્ષ મૂકી હતી. નિયમ સાદો હતો: બળવો ડામવો હોય તો માત્ર આતંકવાદીઓને મારવા પૂરતા નથી. સામાન્ય નાગરિકોનું રક્ષણ કરવું વધુ અગત્યનું છે. તોપગોળા કે હવાઈ હુમલામાં જો બે નિર્દોષ માણસો મરી જાય, તો તેમના આખા કુટુંબમાંથી બીજા દસ દુશ્મનો પેદા થાય છે. વિજય લાશ ગણવાથી નથી મળતો, સ્થાનિક પ્રજાનો વિશ્વાસ જીતવાથી મળે છે.

આ વાત માત્ર બંદૂકો અને સરહદો પૂરતી સીમિત નથી. સંઘર્ષના દરેક મેદાનમાં આ નિયમ લાગુ પડે છે. જ્યારે પણ તમે કોઈ જૂથ કે વિરોધી સામે બાખડો છો, ત્યારે તમારું અસલી લક્ષ્ય સામેવાળાને જમીનદોસ્ત કરવાનું નહીં, પણ વચ્ચે ઊભેલા તટસ્થ લોકોને પોતાના પક્ષે વાળવાનું હોવું જોઈએ. આડેધડ વાર કરવાથી નુકસાન હંમેશા નિર્દોષનું થાય છે. નિર્દોષ ઘવાય એટલે એ વિરોધી છાવણીમાં ભળી જાય છે. લાંબા ગાળે તમે લડાઈ જીતીને પણ યુદ્ધ હારી જાઓ છો.

ભારતીય રાજકારણ અને ચૂંટણીઓમાં આ સિદ્ધાંત ડગલે ને પગલે જોવા મળે છે. ધારો કે કોઈ કદાવર નેતા ચૂંટણી જીતવા માટે વિરોધી પક્ષના ઉમેદવાર પર તૂટી પડે છે. ટીકા એવી હલકી કક્ષાની કરે છે કે સામાન્ય મતદાર ભડકી જાય. વિરોધીને બદનામ કરવાની લ્હાયમાં જ્યારે જનતાની દૈનિક મુશ્કેલીઓની ઉપેક્ષા થાય, ત્યારે પરિણામ ઊલટું આવે છે. જે નેતા હરીફને પાડી દેવા આક્રમક બન્યા હતા, તે જનતાની સહાનુભૂતિ ગુમાવી બેસે છે. ચૂંટણી એ હરીફનું અપમાન કરવાની સ્પર્ધા નથી, પણ મતદારોને સુરક્ષા અને ભરોસો આપવાની કળા છે.

સત્તા હોય કે નેતૃત્વ, પ્રભાવ ઊભો કરવા માટે વિનાશ નહીં પણ રક્ષણની જરૂર પડે છે. જે માણસ પોતાનું વર્ચસ્વ સાબિત કરવા આસપાસની જમીન બાળી નાખે છે, તે આખરે રાખના ઢગલા પર જ રાજ કરે છે.

દુશ્મનને પછાડવામાં એટલા આંધળા ન બનો કે તમાશો જોતી ભીડ સામેવાળાના પક્ષે જતી રહે.