માસ્ટરબિલ્ડર અભિગમ

મોટા કામો કાગળ પર જેટલા સરળ દેખાય છે, જમીન પર તેટલા જ વણસી જાય છે. આધુનિક વ્યવસ્થામાં એક રોગ ઘર કરી ગયો છે: પ્લાનિંગ કરનાર અલગ, પૈસા રોકનાર અલગ અને ખરેખર અમલ કરનાર અલગ. જ્યારે કોઈ એક વ્યક્તિ પાસે સમગ્ર પ્રોજેક્ટનું સળંગ ચિત્ર અને સંપૂર્ણ જવાબદારી હોતી નથી, ત્યારે સમય અને બજેટ બંને ફાટીને ધુમાડો થઈ જાય છે. 'માસ્ટરબિલ્ડર' એ પ્રાચીન કારીગર જેવો વિચાર છે, જે માત્ર નકશા દોરતો નથી, પણ ઈંટ કઈ રીતે મુકાશે અને છત ક્યારે ઢળાશે તેની રગેરગ ઓળખે છે. ઓક્સફર્ડના પ્રોફેસર બેન્ટ ફ્લિવબર્ગે પોતાના પુસ્તક 'હાઉ બિગ થિંગ્સ ગેટ ડન'માં આ વિચારને ફરી તાજો કર્યો છે. તેમનો તર્ક સાદો છે: જે માણસ વિચાર અને અમલ વચ્ચેની દીવાલ તોડી નાખે, તે જ અરાજકતા રોકી શકે.

આજના કોર્પોરેટ કલ્ચરમાં કાગળિયાં કરનારા કન્સલ્ટન્ટ બહુ છે, પણ કામ પૂરું કરનારા માસ્ટરબિલ્ડર અદૃશ્ય થઈ ગયા છે. મોટા ભાગની યોજનાઓ અણઘડ અંદાજો અને અવાસ્તવિક ઉત્સાહને લીધે ડૂબે છે. માસ્ટરબિલ્ડર કોઈ મોટો ઉપદેશક કે દૂરથી આદેશ આપતો બોસ નથી હોતો. તે અનુભવી, વિગતોમાં ઊંડો ઊતરનારો અને દરેક તબક્કાની નાની-મોટી અડચણો પહેલેથી ભાખી લેનારો વહીવટકાર છે. તેને ખબર હોય છે કે અગાઉથી કરેલું ઝીણવટભર્યું આયોજન પાછળથી થતા લાખોના નુકસાનને રોકી લે છે.

ધારો કે અમદાવાદમાં એક ટ્રસ્ટ ૫૦૦ બેડની નવી મલ્ટિસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ ઊભી કરવા માગે છે. ટ્રસ્ટીઓ બધું કામ એક મોટી બિલ્ડિંગ એજન્સી અને વિદેશી મેનેજમેન્ટ ફર્મને સોંપીને નિરાંતે બેસી જાય છે. પરિણામ શું આવે? છ માસમાં ખબર પડે છે કે આઇસીયુની પાઇપલાઇન અને રેડિઓલોજી મશીનોના વાયરિંગ વચ્ચે મેળ ખાતો નથી. ઓપરેશન થિયેટરના દરવાજા સ્ટ્રેચર કરતાં નાના બન્યા છે. હવે વિચારો કે આ જ પ્રોજેક્ટની કમાન ડૉ. અશોક જેવા વરિષ્ઠ સર્જનના હાથમાં છે, જેમણે ખુદ ત્રીસ વર્ષ હોસ્પિટલો ચલાવી છે. તેઓ પહેલેથી જાણે છે કે દર્દીને કટોકટીમાં લાવતી વખતે કઈ ક્ષણે સેકન્ડો બગડે છે. તેઓ એન્જિનિયરની સાથે ઊભા રહીને ઓટીની ડિઝાઇન જાતે તપાસે છે. તેઓ માસ્ટરબિલ્ડર છે, જે માત્ર ઇમારત નથી ચણતા, વ્યવસ્થા સાચવે છે.

વિશ્વમાં આઈડિયા આપનારા સસ્તા ભાવે મળે છે. સાચી કિંમત એ માણસની છે જે વિચારને જમીન પર પૂરો કરી શકે. જ્યાં સુધી સૂત્રધાર પોતે માટીમાં હાથ ગંદા કરવાની હિંમત નહીં રાખે, ત્યાં સુધી મોટા પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર પૈસા ગળી જતાં સ્મારકો બનીને રહી જશે.

મોટી યોજનાઓ કાગળના નકશાથી નહીં, વિગતો જાણનારા એક મક્કમ માણસના કાંડાબળે સાકાર થાય છે.