શીખવાની ગતિ

તમે કેટલું જાણો છો તે હવે મહત્ત્વનું નથી. તમે કેટલી ઝડપે નવું શીખી શકો છો અને જૂનું ભૂલી શકો છો, બધો ખેલ એનો છે. આ ક્ષમતાને આધુનિક મેનેજમેન્ટની ભાષામાં લર્નિંગ વેલોસિટી કહે છે. જ્ઞાનનો સંગ્રહ કરવો એ જૂની માનસિકતા છે. બજાર બદલાય ત્યારે જૂની ડિગ્રીઓ અને અનુભવો ક્ષણભરમાં નકામા થઈ જાય છે. સામે પછડાટ ખાઈને બેસી રહેવાને બદલે જે માણસ કે સંસ્થા પરિસ્થિતિને ઝડપથી પકડીને તરત જ પોતાની રીતભાત બદલી નાખે, તે જ ટકી શકે છે.

આ ચોક્કસ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે નોંધાયેલું નથી. બિઝનેસ અને ટેક્નોલોજીના બદલાતા પ્રવાહો વચ્ચે આ વિચાર છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં વિકસ્યો છે. જૂના જમાનામાં એક પેઢીએ શીખેલું કૌશલ્ય બીજી પેઢી સુધી ચાલતું. હવે સમય બદલાઈ ગયો છે. આજે દરેક ઉદ્યોગમાં જ્ઞાનની એક્સપાયરી ડેટ બહુ નાની થઈ ગઈ છે. સમસ્યા એ નથી કે લોકો ભૂલો કરે છે. અસલી મુશ્કેલી એ છે કે લોકો પોતાની જૂની સફળતાના નશામાંથી બહાર નીકળીને નવું સ્વીકારતાં વર્ષો લગાવી દે છે.

આ વાત સમજવા ભારતના એફએમસીજી અને સાબુ-તેલના જૂના બ્રાન્ડ માર્કેટિંગને જુઓ. કોઈ સમયે મુંબઈની મોટી એજન્સીઓ કરોડોના બજેટવાળી ટીવી જાહેરાતો બનાવતી અને વર્ષો સુધી એ જ ફોર્મ્યુલા ચલાવતી. પણ પછી અચાનક સોશિયલ મીડિયા અને ઇન્સ્ટન્ટ ડિલિવરી એપ્સ આવી ગઈ. જે જૂની કંપનીઓ બોર્ડરૂમમાં બેસીને લાંબી મીટિંગો કરતી રહી, તેમના હાથમાંથી નવી પેઢી સરકી ગઈ. બીજી તરફ, કેટલાક નાના ડીટુસી બ્રાન્ડ્સે દર અઠવાડિયે કસ્ટમર ડેટા જોયો, પોતાની પ્રોડક્ટ સુધારી અને અઠવાડિયામાં નવી પેકિંગ સાથે માર્કેટમાં ઉતરી ગયા. આ ઝડપ જ એમનો અસલી નફો હતી.

મોટા હાથીઓ બળવાન હોય છે, પણ વળાંક લેતાં એમને વાર લાગે છે. જંગલમાં એ જ જીવે છે જે ઝડપથી દિશા બદલી શકે. બુદ્ધિશાળી હોવું એક વાત છે અને નવું અપનાવવાની ચપળતા હોવી એ સાવ જુદી વાત છે. જો તમારી શીખવાની ઝડપ બદલાવની ઝડપ કરતાં ધીમી હશે, તો પતન નક્કી છે.

અનુભવ એ ભૂતકાળનું પેન્શન છે, શીખવાની ઝડપ એ ભવિષ્યનું રોકાણ છે.