જાકુઝી અભિગમ

ગરમ પાણીના ટબમાં ઉતરતા પહેલાં માણસ આખો કૂદી પડતો નથી. પહેલાં પગનો અંગૂઠો બોળે છે. પાણી કેટલું ઊનું છે તે માપે છે. જો ચામડી દાઝે નહીં, તો ધીમેથી આખું શરીર અંદર ઉતારે છે. જાકુઝી અભિગમ આ જ સાદી શારીરિક પ્રતિક્રિયા પરથી બનેલો વાતચીતનો કાયદો છે. કોઈ સત્તાવાન વ્યક્તિ સામે કડવું સત્ય રજૂ કરતાં પહેલાં વાતાવરણની ગરમી માપવાની આ એક રાજદ્વારી કળા છે. સીધો ધડાકો કરવાને બદલે એક સાવ નિર્દોષ, હળવો સવાલ પૂછીને સામેવાળાનો મિજાજ ચકાસવો.

આ શબ્દ કોર્પોરેટ જગતના વ્યવહારમાંથી આવ્યો છે. 'ધ વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'ના કાર્યસ્થળ અંગેના લખાણોમાં તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળ્યો હતો, જોકે આ પરિભાષા કયા ચોક્કસ મેનેજરે ઘડી તે જાણીતું નથી. વિચાર જૂનો છે પણ આધુનિક ઑફિસોમાં અત્યંત પ્રસ્તુત છે. સત્તા હંમેશા અસલામત હોય છે. જો તમે બોસની કેબિનમાં જઈને સીધું કહી દો કે તેમનો પ્રોજેક્ટ કચરો છે, તો તમારું કરિયર જોખમમાં મુકાઈ શકે. જાકુઝી પદ્ધતિ તમને પોતાનું રક્ષણ કરતાં કરતાં અપ્રિય સત્ય કહેવાની તક આપે છે.

આ અભિગમમાં તમે પહેલાં એક સામાન્ય અવલોકન મૂકો છો. જેમ કે, 'આપણે આ યોજનામાં થોડો ફેરફાર વિચારી શકીએ?' સામેવાળાના ચહેરાના હાવભાવ, અવાજનો ટોન અને પ્રતિક્રિયા જુઓ. જો તે સાંભળવા તૈયાર હોય, તો જ પાણીમાં આગળ વધો. જો તે તરત ભડકે, તો સમજી જાઓ કે આજે સત્ય કહેવાનો દિવસ નથી. આ કાયરતા નથી, પણ વ્યવહારુ ડહાપણ છે. બિનજરૂરી શહીદ થવામાં કોઈ બહાદુરી હોતી નથી.

આપણા સંયુક્ત કુટુંબો જાકુઝી અભિગમની સૌથી મોટી પાઠશાળા છે. ઘરમાં વડીલ દાદાજીનો કડક હુકમ ચાલતો હોય ત્યારે નવો પરણેલો પૌત્ર ક્યારેય સીધું નથી કહેતો કે મારે પત્ની સાથે અલગ રહેવા જવું છે. એ પહેલાં ધીમેથી વાત છેડે છે, 'દાદા, આ વખતે દિવાળીએ આપણે બધાં સાથે બહારગામ જઈએ તો કેવું?' દાદાના તેવર કેવા છે તે જોયા પછી જ આગળનો મુદ્દો મુકાય છે. જે સીધા મોઢે બોલી નાખે છે, તે પરિવારમાં બળવાખોર જાહેર થઈ જાય છે. પાણી ચકાસીને ઉતરનારા પોતાનું કામ કઢાવી લે છે.

સત્ય ગમે તેટલું પવિત્ર હોય, અયોગ્ય તાપમાને પીરસશો તો સામેવાળાને માત્ર દાઝ્યાનો જ અનુભવ થશે.