ઉચ્ચવર્ગીય આંતરિક સ્પર્ધા

કોઈપણ સામ્રાજ્ય સામાન્ય જનતાના વિદ્રોહથી ઓછું અને ટોચ પર બેઠેલા લોકોની અંદરોઅંદરની લડાઈથી વધુ તૂટે છે. આ સિદ્ધાંતને ઇતિહાસકાર પીટર તુરચીને લોકપ્રિય બનાવ્યો. વાત સાદી છે. જ્યારે સમાજમાં ધનવાન, વગદાર કે પદવીધારી બનવા માગતા લોકોની સંખ્યા અચાનક વધી જાય છે, પણ સત્તાની ખુરશીઓ મર્યાદિત રહે છે, ત્યારે સર્વોચ્ચ વર્ગમાં ભીષણ ઘર્ષણ શરૂ થાય છે. આને 'ઇન્ટ્રા-એલિટ કોમ્પિટિશન' કહે છે. આ ભૂખ્યા લોકોની લડાઈ નથી. આ તો પેટ ભરેલા લોકોની વધુ પડતી મહત્વાકાંક્ષાનો ખેલ છે.

જ્યારે સિસ્ટમ વધારે પડતા દાવેદારો પેદા કરે છે, ત્યારે નિયમો નેવે મુકાઈ જાય છે. દરેક ઉમેદવાર પોતાની જાતને લાયક માને છે. બધાને ટોચનું સ્થાન જોઈએ છે. પરિણામે સંસ્થાઓ બગડે છે, જૂથબંધી વધે છે અને અંદરોઅંદર કાપકૂપ શરૂ થાય છે. સમાજનું નુકસાન સામાન્ય વર્ગ નથી કરતો, આ લડતા ટોચના આગેવાનો કરે છે.

આપણી રમતગમતની ફેડરેશનો આનું જીવંત ઉદાહરણ છે. કુસ્તી, શૂટિંગ કે તીરંદાજીના ઓલિમ્પિક એસોસિએશનો જુઓ. ત્યાં કોઈ ગરીબ એથ્લેટની ચિંતા નથી. લડાઈ માત્ર એ વાતની છે કે પ્રમુખ કોણ બનશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસોની મજા કોણ માણશે. ભૂતપૂર્વ ખેલાડીઓ, ધનવાન રાજકારણીઓ અને વગદાર બાબુઓ વચ્ચે ખુરશી માટે એવો સંઘર્ષ જામે છે કે આખી રમત પાટા પરથી ઊતરી જાય છે. કોર્ટ કેસો થાય છે, ટીમની પસંદગી અટકી પડે છે અને ઓલિમ્પિકમાં જનારા પ્રતિભાશાળી છોકરાઓ અખાડામાં પ્રેક્ટિસ કરવાને બદલે મંત્રીઓની ઓફિસોના ધક્કા ખાતા થઈ જાય છે.

જ્યાં સુધી પદ એક હોય અને દાવેદાર સો હોય, ત્યાં સુધી લાયકાત નહીં પણ ષડયંત્ર જ જીતશે. ટોચ પર બેઠેલા અંદરોઅંદર લડે ત્યારે નીચે ઊભેલા આખા દેશનું મેડલનું સપનું કચડાઈ જાય છે.

સિસ્ટમ બહારના દુશ્મનોથી નથી મરતી, ટોચ પર વધારે પડતા વારસદારો ભેગા થઈ જાય ત્યારે આપોઆપ આપઘાત કરી લે છે.