ગુપ્ત કાળ

રોગ શરીરમાં પ્રવેશી ચૂક્યો હોય પણ દર્દીને પોતાને ખબર ન હોય. આ ગાળાને તબીબી વિજ્ઞાનમાં ‘ઇન્ક્યુબેશન પીરિયડ’ કહે છે. સંક્રમણ લાગ્યાની ક્ષણથી માંડીને પહેલું લક્ષણ દેખાય ત્યાં સુધીનો સમય. વાયરસ કે બેક્ટેરિયા લોહીમાં ચૂપચાપ ગુણાકાર કરતા હોય છે, અંદરથી આખું તંત્ર કબજે કરતા હોય છે, છતાં દર્દી સામાન્ય માણસની જેમ હરતો-ફરતો દેખાય છે. સમસ્યા એ નથી કે રોગ મોટો છે; ખરી આફત એ છે કે શરૂઆતમાં તે અદ્રશ્ય છે.

આ માત્ર બાયોલોજીનો નિયમ નથી, આખી જિંદગીનું ગણિત છે. મહામારીના ઇતિહાસમાં ડૉક્ટરોએ નોંધ્યું કે આ ગુપ્ત તબક્કો સૌથી જોખમી સાબિત થાય છે. કારણ કે આ ગાળામાં માણસ બીમાર નથી દેખાતો, પણ ચેપ બીજાને ફેલાવતો થઈ ચૂક્યો હોય છે. જે વસ્તુ પ્રગટ નથી થઈ, તેની સામે કોઈ સાવચેતી રાખતું નથી. જ્યારે વિસ્ફોટ બહાર આવે ત્યારે બહુ મોડું થઈ ગયું હોય છે.

શહેરી જીવન અને વ્યવસ્થામાં આ ગુપ્ત કાળ સતત ધબકતો રહે છે. કોઈ નવા ફ્લાયઓવરનું ઉદ્ઘાટન થાય ત્યારે પહેલા થોડા મહિના બધું સરળ લાગે. પણ એ જ પુલની નીચેના જંક્શન પર ધીમે ધીમે સોસાયટીઓ બનવા લાગે, નવા મોલ ખૂલે અને હજારો નવી ગાડીઓ નોંધાય. સમસ્યાનો આ ઇન્ક્યુબેશન પીરિયડ છે. કોઈને ખાંસી નથી આવતી એટલે કોઈ ઈલાજ નથી કરતું. પાંચ વર્ષ પછી એક સાંજે આખો ચોક એવો જામ થઈ જાય કે એમ્બ્યુલન્સ પણ હલી ન શકે. કટોકટી અચાનક નથી આવતી, એ તો વર્ષોથી ગર્ભમાં પાકતી હતી.

આપણે પરિણામ આવે ત્યારે જાગીએ છીએ, કારણ કે આપણી આંખો માત્ર લક્ષણો જોઈ શકે છે, પ્રક્રિયા નહીં. ખરાબ આદતો, દેવું અને વહીવટી સડો આ ત્રણેયનો ગુપ્ત કાળ લાંબો હોય છે. બધું બરાબર ચાલે છે એવો ભ્રમ જ્યાં સુધી રહે, ત્યાં સુધી વાયરસ મજબૂત બનતો જાય છે.

જે મુશ્કેલી આજે દેખાતી નથી, એનો અર્થ એ નથી કે એ ગેરહાજર છે; એ માત્ર પોતાનો વારો આવવાની રાહ જોઈ રહી છે.