હિપ્પો સિન્ડ્રોમ

કોન્ફરન્સ રૂમમાં આઠ સ્માર્ટ એન્જિનિયરો અને ડેટા એનાલિસ્ટ્સ બેઠા હોય. સ્ક્રીન પર ચાર્ટ અને ગ્રાહકોના સર્વેનું તારણ ચમકતું હોય. બધા એક વાત પર સંમત થાય કે નવી એપ્લિકેશનનું બટન વાદળી રંગનું હોવું જોઈએ, કારણ કે ડેટા એવું સાબિત કરે છે. અચાનક દરવાજો ખૂલે છે. કંપનીના સૌથી વરિષ્ઠ બોસ અંદર આવે છે. સ્ક્રીન તરફ એક નજર નાખીને સીધું ફરમાન છોડે છે: "મને લાલ રંગ વધારે ગમે છે, લાલ રાખો." ચર્ચા ત્યાં જ પૂરી થઈ જાય છે. ડેટા કચરાટોપલીમાં ફેંકાય છે.

આને મેનેજમેન્ટની ભાષામાં 'હિપ્પો સિન્ડ્રોમ' કહે છે. હિપ્પો એટલે 'હાઈએસ્ટ પેઈડ પર્સન્સ ઓપિનિયન'—એટલે કે જે માણસનો પગાર સૌથી મોટો છે, તેનો અભિપ્રાય જ આખરી સત્ય બની જાય છે. વેબ એનાલિટિક્સના નિષ્ણાત અવિનાશ કૌશિકે આ શબ્દને કોર્પોરેટ જગતમાં લોકપ્રિય બનાવ્યો હતો. જ્યારે તથ્યો, ગ્રાહકની પસંદ અને વાસ્તવિક પુરાવાઓને માત્ર એક સિનિયર હોદ્દેદારની અંગત માન્યતા ખાતર કચડી નાખવામાં આવે, ત્યારે સંસ્થા આ રોગનો ભોગ બને છે.

આ રોગ કંપનીઓને અંદરથી પોકળ કરી નાખે છે. સૌથી મોટું નુકસાન એ થાય છે કે ટીમ વિચારવાનું બંધ કરી દે છે. જે સંસ્થામાં હિપ્પોનું રાજ ચાલે, ત્યાં લોકો સત્ય શોધવા માટે સંશોધન નથી કરતા; તેઓ માત્ર બોસના અહંકારને પંપાળે તેવો ડેટા ગોઠવવામાં સમય બગાડે છે. હોદ્દો મોટો હોવાનો અર્થ એ ક્યારેય નથી કે બુદ્ધિ પણ સૌથી મોટી જ હશે. પગારનો આંકડો અનુભવ દર્શાવી શકે, પણ તે ભવિષ્યની સાચી આગાહી કરવાની ગેરંટી નથી આપતો.

બેંગલુરુ કે ગુડગાંવના નવાસવા સ્ટાર્ટઅપમાં આ દ્રશ્ય રોજ ભજવાય છે. ચોવીસ વર્ષનો યુવાન પ્રોડક્ટ ડિઝાઇનર ગ્રાહકો સાથે સો કલાક વાત કરીને એક સરળ ફીચર તૈયાર કરે છે. પણ સાંજે રિટાયર્ડ બેંકર જેવા ફાઉન્ડર આવીને કહે છે કે "મને આ મજા ન આવી, આપણી જૂની પદ્ધતિ બરાબર હતી." તરત આખી ઓફિસ જી-હજૂરીમાં માથું ધુણાવવા લાગે છે. પરિણામ? કરોડો રૂપિયાનું ફંડિંગ વપરાઈ જાય છે અને પ્રોડક્ટ બજારમાં ઊંધા માથે પટકાય છે, કારણ કે બજાર બોસનો પગાર જોઈને માલ નથી ખરીદતું.

જે ટેબલ પર સત્ય કરતાં પગારનો વજન વધારે હોય, તે કંપની બહુ જલ્દી દેવાળિયાપણાના રસ્તે ચાલે છે.