છૂપા એજન્ડાની પકડ

કોઈ પણ મીટિંગમાં જે બોલાય છે તે ક્યારેય આખી વાર્તા હોતી નથી. લોકો દલીલ બજેટ પર કરે છે, પણ દુખાવો સત્તા છીનવાઈ જવાનો હોય છે. ટેબલ પર જે કાગળો ખુલ્લા પડ્યા છે તે જાહેર એજન્ડા છે. અસલ રમત ટેબલની નીચે ચાલે છે. મેનેજમેન્ટ અને કન્સલ્ટિંગની દુનિયામાં વપરાતી આ તરકીબ મૂળભૂત રીતે માણસના અકથ્ય ઇરાદાઓને પારખવાની રીત છે. ગેરલ્ડ વાઇનબર્ગ જેવા સલાહકારોના કાર્યમાં આ વિચાર વારંવાર દેખાય છે. લોકો જે છુપાવે છે, તે જ તેમની સાચી દિશા નક્કી કરે છે.

માણસ જ્યારે પણ સીધી ના નથી પાડી શકતો, ત્યારે તે ટેકનિકલ વાંધાઓ શોધે છે. પ્રશ્ન પ્રોજેક્ટની ગુણવત્તાનો નથી હોતો, અહંકારનો હોય છે. કન્સલ્ટન્ટનું કામ ફક્ત સમસ્યા ઉકેલવાનું નથી, એ શોધવાનું છે કે કોણ પોતાની કુરસી બચાવવા માટે આખી પ્રક્રિયા ધીમી પાડી રહ્યું છે. નજર ફેરવી લેવી, અવાજનો સહેજ બદલાયેલો સૂર, અથવા વાતે વાતે કાયદાના નિયમો આગળ ધરવા. આ બધા અસુરક્ષાના ધુમાડા છે. જ્યાં ધુમાડો હોય, ત્યાં છૂપો સ્વાર્થ બળતો જ હોય.

આ વાતને આપણા શહેરી જીવન અને ટ્રાફિકના દાખલાથી સમજો. મુંબઈ કે અમદાવાદ જેવા શહેરમાં જ્યારે પણ રસ્તો પહોળો કરવાનો હોય કે રેલવે ઓવરબ્રિજ બનાવવાનો નિર્ણય આવે, ત્યારે સોસાયટીના રહીશો તરત વિરોધ કરવા મેદાનમાં ઉતરી પડે છે. જાહેર દલીલ એવી કરવામાં આવે છે કે અવાજનું પ્રદૂષણ વધશે, જૂનાં વૃક્ષો કપાશે કે બાળકો માટે જોખમ ઊભું થશે. પર્યાવરણ અને સલામતીનો આ મુખવટો છે. અસલ વાત જુદી હોય છે. બ્રિજ બનવાથી તેમની સોસાયટીની બહાર ગેરકાયદે પાર્કિંગ કરવાની જગ્યા છીનવાઈ જવાની હોય છે, અથવા ફ્લેટની કિંમત ઘટવાનો ડર હોય છે. વૃક્ષો કે અવાજની કોઈને પડી નથી. સાચો એજન્ડા પોતાની મફત પાર્કિંગની જગ્યા બચાવવાનો છે.

જ્યાં સુધી તમે માણસના જાહેર કારણો સામે લડતા રહેશો, ત્યાં સુધી તમે હારતા રહેશો. કેમ કે તમે ખોટા દર્દની દવા આપી રહ્યા છો. સામેવાળો કઈ વાત પર સૌથી વધુ ગુસ્સે થાય છે અને કઈ વાત આવતાં જ ચૂપ થઈ જાય છે, તેની નોંધ રાખો. અસલી વાત શબ્દોમાં નહીં, વલણમાં પકડાય છે.

માણસ મોંથી તર્ક બોલે છે, પણ નિર્ણય હંમેશાં તેના છૂપા ડર લેતા હોય છે.