ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર જવું

કોઈ સમસ્યાને વાતાનુકૂલિત ચેમ્બરમાં બેસીને ઉકેલી શકાતી નથી. 'ગ્રાઉન્ડ ઝીરો' મૂળ લશ્કરી ભાષાનો શબ્દ છે. જ્યાં બોમ્બ ફૂટ્યો હોય કે જ્યાં સૌથી મોટો વિનાશ થયો હોય, તે કેન્દ્રબિંદુ. વ્યવહારિક ભાષામાં આ વિચારનો અર્થ બહુ સીધો છે: જ્યારે મુશ્કેલી આવે, ત્યારે રિપોર્ટ વાંચવાને બદલે સીધા બનાવના સ્થળે પહોંચો. જ્યાં ધૂળ ઊડે છે, જ્યાં લોકો ચીસો પાડે છે અને જ્યાં વાસ્તવિકતા વણસેલી છે, ત્યાં ઊભા રહીને જ સત્ય દેખાય છે.

આ કોઈ શૈક્ષણિક સિદ્ધાંત નથી કે કોઈ એક મેનેજમેન્ટ ગુરુના નામે ચડેલો લેબલ નથી. વહીવટી તંત્ર અને વેપારની દુનિયામાં આ વર્ષો જૂનો કાયદો છે. મુખ્યાલયમાં બેઠેલા સાહેબો કાગળ પર જે દુનિયા જુએ છે, તે ગ્રાઉન્ડ ઝીરો કરતાં સાવ અલગ હોય છે. કાગળ ફિલ્ટર થઈને આવે છે. કાગળ જૂઠું બોલી શકે છે, સ્થળ પરની ગંધ જૂઠું નથી બોલતી.

માનો કે અંબાજી કે સોમનાથ જેવા કોઈ મોટા યાત્રાધામમાં ભાદરવી પૂનમે લાખોની ભીડ જામી છે. મંદિર ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટીઓ એરકન્ડિશન્ડ બોર્ડરૂમમાં બેસીને સીસીટીવી કેમેરામાં બધું બરાબર દેખાય છે એમ માની લે, તો એ ભૂલ છે. સાચો નિર્ણય લેવા માટે ચેરમેને પોતે વીઆઈપી ગેટ છોડીને સામાન્ય યાત્રાળુઓની લાઈનમાં, ધક્કામુક્કી વચ્ચે જવું પડે. પગપાળા આવતા સંઘો ક્યાં અટવાય છે, પીવાના પાણીના કૂવા પાસે કેમ કાદવ થયો છે અને પ્રસાદની બારી પર કઈ વાતની ગાળાગાળી ચાલે છે—આ બધું ત્યારે જ સમજાય જ્યારે તમે જાતે ત્યાં ઊભા હો.

ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર જવાથી માત્ર માહિતી નથી મળતી, અહંકાર તૂટે છે. જે માણસ માત્ર કાગળના આંકડા પરથી દુનિયા ચલાવવા જાય છે, એ છેવટે કોઈ મોટા અકસ્માતનો ભોગ બને છે.

દૂરબીન ગમે તેટલું મોંઘું હોય, ધૂળમાં ઊભા રહેવાની બરાબરી ક્યારેય ન કરી શકે.