પાંચ નવા સંપર્કની રીત

કોઈ નવી વ્યક્તિને મળો ત્યારે વાતચીતના અંતે એક જ સાદો સવાલ પૂછવાનો હોય છે: 'હું બીજા કયા પાંચ માણસોને મળું તો ફાયદો થાય?' આ સાંભળવામાં ખૂબ મામૂલી લાગે છે. પણ આ એક સીધો ગણિતનો દાવ છે. મોટા ભાગના લોકો પોતાના જૂના, ઓળખીતા કુંડાળામાં જ ગોળગોળ ફર્યા કરે છે. ત્યાં કોઈ નવો વિચાર નથી મળતો, માત્ર વાસી સહમતી મળે છે. આ પદ્ધતિ તમને એ અદ્રશ્ય દીવાલ તોડીને બહારના અજાણ્યા નેટવર્કમાં ધકેલે છે.

આ શબ્દપ્રયોગ આધુનિક બિઝનેસ અને નેટવર્કિંગ સાહિત્યમાંથી આવે છે. આ કોઈ એક ચોક્કસ લેખક કે યુનિવર્સિટીની શોધ નથી. તેનો મૂળ વિચાર ઘણો વ્યવહારુ છે. સમાજશાસ્ત્રમાં નબળા સંબંધોનું ભારે મૂલ્ય મનાય છે. તમારા ખાસ મિત્રો પાસે જે માહિતી છે, તે તો તમારી પાસે પણ છે જ. પણ પેલી પાંચ નવી અજાણી વ્યક્તિઓ પાસે તદ્દન અલગ જ દુનિયા, જુદા સંપર્કો અને અણધાર્યા દરવાજા હોય છે. એક સંપર્કમાંથી બીજા પાંચ સંપર્ક શોધવાની આ પદ્ધતિ મૂળભૂત રીતે તકોનું કૂદકે ને ભૂસકે વિસ્તરણ કરે છે.

આપણે ત્યાં લોકો બીજા પાસે મદદ માંગતા સંકોચ અનુભવે છે અથવા સીધી નોકરી કે નાણાં માંગી બેસે છે. એ સૌથી મોટી ભૂલ છે. સામેવાળા પાસે કોઈ ઉપકાર નથી માંગવાનો, માત્ર પાંચ નામોની ભલામણ માંગવાની છે. જ્યારે કોઈ માણસ તમને પાંચ અન્ય વ્યક્તિઓનાં નામ સૂચવે છે, ત્યારે તે અજાણતાં જ પોતાની પ્રતિષ્ઠાનો એક હિસ્સો તમને સોંપે છે. પછી તમારો પ્રવેશ માત્ર એક મુલાકાતી તરીકે નથી રહેતો, એક ભલામણ તરીકે થાય છે. દરવાજા આપોઆપ ખૂલવા માંડે છે.

આઝાદીની લડતના સમયમાં રજવાડાંઓને એકતાંતણે બાંધવાનું કામ સરદાર પટેલે આ જ રીતે પાર પાડ્યું હતું. એ જમાનામાં કોઈ ઇન્ટરનેટ કે ડાયરેક્ટરી નહોતી. સરદાર અને વી. પી. મેનન એક રિયાસતના રાજા કે તેના દીવાનને મળે, એટલે ત્યાંથી બીજા પાંચ પ્રભાવશાળી રાજવીઓના આંતરિક સમીકરણો સમજી લેતા. વડોદરાના મહારાજા કે ભાવનગરના કૃષ્ણકુમારસિંહજી સાથે વાત પાકી થાય, એટલે તેમના વગવાળા બીજા પાંચ દરબારોના રસ્તા ખૂલી જતા. એ એક પછી એક નવા પાંચ સંપર્કો સાંધવાની કળા હતી, જેને કારણે આખો દેશ એક નકશામાં બંધાઈ શક્યો.

તમારા જૂના મિત્રો તમને હૂંફ આપશે, પણ આગળ વધવાનો રસ્તો તો અજાણ્યા પાંચ માણસો જ બતાવશે.