ઉચ્ચવર્ગીય પ્રક્ષેપણ

શહેરો કેવી રીતે ચાલવા જોઈએ તેનો નિર્ણય ઘણીવાર એવા લોકો કરે છે જેઓ ક્યારેય પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટમાં પગ નથી મૂકતા. આ માનસિક ખામીને અર્બન પ્લાનિંગમાં 'એલિટ પ્રોજેક્શન' કહે છે. આ શબ્દ અમેરિકન ટ્રાન્ઝિટ કન્સલ્ટન્ટ જેરેટ વોકરે આપ્યો હતો. વ્યાખ્યા સાવ સીધી છે. સમાજનો ધનવાન અને પ્રભાવશાળી વર્ગ પોતાની અંગત જરૂરિયાતો, પસંદગીઓ અને સગવડોને આખા સમાજની સાચી જરૂરિયાત માની લે છે. તેઓ માને છે કે જે ટેકનોલોજી કે સુવિધા તેમને ગમે છે, તે જ આખા શહેરનું ભવિષ્ય છે.

આ આંધળી વિચારસરણી યોજનાઓને બરબાદ કરે છે. સત્તાધીશો અને એર-કન્ડિશન્ડ કેબિનમાં બેસતા અફસરો સામાન્ય નાગરિકની વાસ્તવિકતાથી જોજનો દૂર હોય છે. તેમને લાગે છે કે દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ કોઈ સ્માર્ટફોન એપ, પોડ-ટેક્સી કે હાઇ-સ્પીડ કારિડોરમાં છે. પરિણામે, જ્યાં સાદી લોકલ બસો વધારવાની જરૂર હોય ત્યાં અબજો રૂપિયાના અંડરગ્રાઉન્ડ મેટ્રો પ્રોજેક્ટ્સ ઠોકી બેસાડવામાં આવે છે. બસની ફ્રીક્વન્સી કે ફૂટપાથ બનાવવામાં કોઈને ગ્લેમર દેખાતું નથી. અમીરોને પોતાની કારની ગતિ અટકવી ન જોઈએ, એટલે તેઓ શહેરને ફ્લાયઓવરોથી છાંટી દે છે.

ભારતના કોઈ પણ મહાનગરમાં આ રોગ સ્પષ્ટ દેખાય છે. અમદાવાદ કે બેંગલુરુની મ્યુનિસિપલ મિટિંગોમાં બેઠેલા બાબુઓ રસ્તા પહોળા કરવાની વાતો કરશે. સાયકલ ટ્રેક કે પહોળા પેવમેન્ટની યોજનાઓ કાગળ પર ધૂળ ખાશે. ધારો કે એક આઈટી પાર્ક પાસે લાખો સામાન્ય નોકરિયાતો રોજેરોજ બસ સ્ટોપ પર કલાકો સુધી ધક્કા ખાય છે. સરકાર ત્યાં સાદી સરકારી બસો બમણી કરવાને બદલે એપ-આધારિત ઈલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને કરોડોના ખર્ચે બુલેટ ટ્રેન જેવા પ્રોજેક્ટની જાહેરાતો કરે છે. અમીર પ્લાનર ભૂલી જાય છે કે ગરીબ મજૂર કે નાના ક્લાર્ક પાસે કોઈ એપ ખરીદવાના પૈસા નથી, તેને ફક્ત સમયસર પહોંચાડતી પાંચ રૂપિયાની લાલ બસ જોઈએ છે.

આ માત્ર ટ્રાફિક પૂરતું સીમિત નથી. શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્યમાં પણ આ જ ઝેર ફેલાયેલું છે. ગામડાની પ્રાથમિક શાળામાં જ્યારે છાપરું અને પંખા ન હોય, ત્યારે સરકાર ત્યાં ટેબ્લેટ અને સ્માર્ટ બોર્ડ વહેંચીને ફોટા પડાવે છે. એર-કન્ડિશન્ડ ઓફિસોમાં બેસીને તૈયાર થતી નીતિઓ વાસ્તવિક જમીનની ધૂળ ક્યારેય જોઈ શકતી નથી. ધનિક વર્ગ આખી દુનિયાને પોતાના ડ્રાઈવરની બારીમાંથી જુએ છે, પોતે ફૂટપાથ પર ઉતરીને ચાલતો નથી.

જે લોકો સમસ્યા ભોગવતા નથી, તેઓ જ્યારે ઉકેલ નક્કી કરે ત્યારે વ્યવસ્થા નહીં, માત્ર તમાશો બને છે.