ઇફેક્ટિવ બ્લેમિંગ

કોઈ માણસ તમારું અહિત કરે ત્યારે તમે શું કરો છો? મોટા ભાગના લોકો જિંદગીભર ફરિયાદ કરે છે. જૂનો હિસાબ મનમાં પકડી રાખે છે. 'પેલા માણસે મારી કારકિર્દી બગાડી નાખી' એવો કકળાટ વર્ષો સુધી ચાલ્યા કરે છે. ઇફેક્ટિવ બ્લેમિંગ આ આખી માનસિકતાને ઊંધી વાળી દે છે. આ કોઈ ગાંધીવાદી માફી નથી. આ હિસાબ ચૂકતે કરવાની એક ક્રૂર અને વ્યવહારુ માનસિક કવાયત છે. જો તમે કોઈને તમારા દુઃખ માટે જવાબદાર ગણતા હો, તો એ જ મુશ્કેલીમાંથી તમે જે મજબૂત બન્યા, એનો શ્રેય પણ એને જ આપવો પડે.

આ વિચાર સમકાલીન સેલ્ફ-હેલ્પ અને પર્સનલ ડેવલપમેન્ટ જગતમાં ખૂબ જાણીતો છે. અમેરિકન પ્રેરક વક્તા ટોની રોબિન્સ પોતાના સેમિનારોમાં આ વિચારને આક્રમક રીતે રજૂ કરે છે. વિચારનો પાયો સાદો છે. તમે અડધો દોષ ન દઈ શકો. જો કોઈ વિલને તમારા પર અન્યાય કર્યો અને એ અન્યાય સામે લડીને તમે લોખંડ જેવા મજબૂત બન્યા, તો એ નવી તાકાતના નિર્માતા પણ એ જ ભાઈ હતા. એમને પૂરેપૂરો દોષ આપો—દુઃખ માટે પણ અને તમારી આજના ખમીર માટે પણ.

આ માનસિકતાથી સૌથી મોટો ફાયદો એ થાય છે કે તમે ભોગ બનનાર એટલે કે વિક્ટિમ મટી જાઓ છો. જિંદગીમાં નુકસાન કરનારા લોકો આપણને અજાણતાં જ મોટો પાઠ ભણાવી જાય છે. એમના વગર કદાચ તમે આળસુ અને નબળા રહી ગયા હોત. જ્યારે તમે સામા માણસ પર તમારા વિકાસનો આરોપ પણ ઢોળી દો છો, ત્યારે તમારો અંદરોઅંદર બળતો ગુસ્સો એક જ ઝાટકે ખરી પડે છે. તમારી નબળાઈ તાકાતમાં ફેરવાઈ જાય છે.

ધારો કે એક સરકારી કચેરીમાં ક્લાર્ક તરીકે નોકરી કરતા હિતેશભાઈ છે. વરિષ્ઠ અમલદારે અંગત અદાવતમાં એમની બદલી છેક છેવાડાના તાલુકામાં કરાવી દીધી. હિતેશભાઈ પાંચ વર્ષ સુધી રોજ કચેરીના એ કાવતરાખોર સાહેબને ગાળો ભાંડતા રહ્યા. પણ એ જ મુશ્કેલ વર્ષોમાં સમય મળતાં એમણે જીપીએસસીની તૈયારી કરી લીધી અને સીધા ક્લાસ-વન ઓફિસર બની ગયા. હવે સાચો હિસાબ શું? જો એ સાહેબે અન્યાય ન કર્યો હોત, તો હિતેશભાઈ આજે પણ એ જ ટેબલ પર ફાઈલો ધકેલતા હોત. સાહેબ પર આરોપ મૂકવો હોય તો પૂરો મૂકો: પેલા દુઃખનો પણ અને આ સફળતાનો પણ.

જેણે તમારું ઘર બાળ્યું એણે જ અજાણતાં તમારા રસ્તામાં અજવાળું કરી આપ્યું હતું; એને બંને વાતોનો હિસાબ ચૂકવો.