ડ્રિપ મેટ્રિક્સ

તમે આખો દિવસ ગધેડાની જેમ વૈતરું કરો છો છતાં સાંજે હિસાબ શૂન્ય કેમ આવે છે? કારણ સીધું છે: તમે જે કામ કરો છો તે તમને કમાણી કે ઊર્જા આપવાને બદલે ચૂસી લે છે. માણસની સૌથી મોટી ભ્રમણા એ છે કે વ્યસ્ત રહેવું એટલે સફળ થવું. બિઝનેસ કોચ અને ઉદ્યોગસાહસિક ડેન માર્ટેલે ૨૦૨૩માં પોતાના પુસ્તક ‘બાય બેક યોર ટાઇમ’માં ‘ડ્રિપ’ (ડ્રિપ) મેટ્રિક્સ રજૂ કર્યો. આ મોડેલ તમારા રોજના કામોને ચાર ચોકઠામાં વહેંચી આપે છે: ડેલિગેશન, રિપ્લેસમેન્ટ, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને પ્રોડક્શન.

પહેલું ચોકઠું છે ‘ડેલિગેશન’—એવા કામો જે આવક નથી આપતા અને તમારો ઉત્સાહ પણ ખાઈ જાય છે, જેમ કે ઇમેઇલ સાફ કરવા કે ડેટા એન્ટ્રી. આ કામ તાત્કાલિક બીજાને સોંપી દેવાના હોય. બીજું છે ‘રિપ્લેસમેન્ટ’—જે કામથી થોડા પૈસા રળે છે પણ તમને કંટાળો આવે છે, ત્યાં કોઈ પગારદાર માણસ રાખી લો. ત્રીજું છે ‘ઇન્વેસ્ટમેન્ટ’—જેમાં તત્કાલ નફો નથી દેખાતો પણ તમારો જીવ રાજી થાય છે, જેમ કે કોઈ નવું કૌશલ્ય શીખવું કે સંબંધો બાંધવા. ચોથું અને સૌથી કીમતી છે ‘પ્રોડક્શન’—જ્યાં તમારી અંગત આવડત સીધો મોટો નફો અને ઊર્જા પેદા કરે છે.

આ મોડેલ માત્ર આજના આઇટી સ્ટાર્ટઅપ માટે નથી. ઇતિહાસના પાનાં ઉથલાવો તો સમજાશે કે સામ્રાજ્યો કેમ તૂટતાં હતાં. ભારતીય રજવાડાંના ઇતિહાસમાં જે રાજાઓ પોતાના દરબારના હિસાબો જાતે તપાસવા બેસતા કે ઘોડાની નાળનો ખર્ચ ગણતા, તેઓ બહુ જલ્દી ગાદી ગુમાવતા. બીજી તરફ, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજે અષ્ટપ્રધાન મંડળ બનાવ્યું હતું. લશ્કરની દૈનિક જરૂરિયાતો કે પંચાયતના નાના ઝઘડા મંત્રીઓ ઉકેલતા—એ ડેલિગેશન અને રિપ્લેસમેન્ટ હતું. શિવાજી પોતે માત્ર વ્યૂહરચના, કિલ્લા નિર્માણ અને રાજકીય નિર્ણયોમાં શક્તિ વાપરતા. એ તેમનું પ્રોડક્શન હતું. જે રાજા નાની વિગતોમાં ફસાયો, તે લડાઈ હારી ગયો.

આપણી સોસાયટીમાં પણ મોટાભાગના લોકો ‘ડેલિગેશન’ વાળા ખાડામાં જીવન પૂરું કરી દે છે. દુકાનદાર પોતે જ ઝાડુ કાઢે, પોતે જ ગલ્લા પર બેસે અને પોતે જ માલનું વજન કરે. પછી ફરિયાદ કરે કે વેપાર મોટો થતો નથી. તમારી ઊર્જા મર્યાદિત છે. જો તમે તમારા સસ્તા કલાકો વેચીને રૂપિયા બચાવવાની માનસિકતામાં જીવશો, તો મોટું સામ્રાજ્ય ક્યારેય નહીં ઊભું કરી શકો.

જે કામ સો રૂપિયાનો માણસ કરી શકે, એમાં હજાર રૂપિયાનો સમય બગાડવો એ બચત નથી, બુદ્ધિનું દેવાળું છે.