ધ્યાનભંગ કરતો ઘોંઘાટ

આ કોઈ મનોવિજ્ઞાનની પ્રયોગશાળામાં શોધાયેલો સિદ્ધાંત નથી. આ વ્યવહારુ જગતની જૂની ચાલ છે. સામેવાળાનું મગજ જ્યારે અત્યંત એકાગ્રતાની માગ કરતું હોય, ત્યારે વાતાવરણમાં જાણીજોઈને એવો હોબાળો ઊભો કરવો જેથી તેનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય. તેને તમે 'ધ્યાનભંગ કરતો ઘોંઘાટ' કહી શકો. આ શબ્દ કોઈ ચોક્કસ પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો, પણ રમતજગત અને અખબારી ભાષામાં એનો ઉપયોગ વારંવાર દેખાય છે. યુક્તિ સાદી છે: સીધો મુકાબલો કરવાને બદલે આસપાસ અરાજકતા પેદા કરો.

માણસનું ધ્યાન મર્યાદિત મૂડી છે. એક સેકન્ડનો વિચલન પણ વર્ષોની મહેનત પર પાણી ફેરવી શકે છે. સભામાં કોઈ મહત્ત્વનો મુદ્દો ચાલતો હોય ત્યારે અચાનક ટેબલ પછાડવા, ખોટી બૂમો પાડવી કે હાસ્યાસ્પદ હરકતો કરવી એ અકસ્માત નથી હોતો. એ ગણતરીપૂર્વકનું વિક્ષેપ છે. હોબાળો એટલા માટે કરવામાં આવે છે જેથી તમે મુદ્દા પરથી હટીને અવાજ તરફ જોવા મજબૂર બનો. તમારી એકાગ્રતા તૂટે એટલે સામેવાળાનું કામ થઈ ગયું.

આ દાવપેચ ક્રિકેટના મેદાન પર સૌથી ક્રૂર રીતે દેખાય છે. ધારો કે ભારતની ટીમ કોઈ કટોકટીભરી ટેસ્ટ મેચ રમી રહી છે. છેલ્લી ઓવરો ચાલે છે અને જીતવા માટે ક્રિઝ પર ટકી રહેવું અનિવાર્ય છે. એવા સમયે સ્લિપમાં ઊભેલા વિરોધી ફિલ્ડરો અચાનક જોરજોરથી તાળીઓ પાડવા માંડે છે, બેટ્સમેનની વ્યક્તિગત બાબતો પર ટિપ્પણીઓ ફેંકે છે અને ગલીચ સ્લેજિંગ શરૂ કરે છે. સ્ટેડિયમની ભીડનો અવાજ તો જુદો જ. આ બધું બેટ્સમેનનું ધ્યાન બોલ પરથી હટાવવા માટે જ હોય છે. જો બેટ્સમેન પલકારા માટે પણ એ ગાળાગાળી કે ઘોંઘાટનો જવાબ આપવા ગયો, તો ઓફ-સ્ટમ્પ બહાર જતો બોલ બેટની ધાર લઈને સીધો કીપરના હાથમાં જશે.

જીવનમાં પણ આવું જ બને છે. ઓફિસની મીટિંગ હોય, કોર્ટની દલીલ હોય કે પારિવારિક મિલકતની વહેંચણી હોય, નબળો પક્ષ હંમેશાં અવાજનો સહારો લે છે. જેની પાસે તર્ક નથી હોતો, તે ઘાંટા પાડે છે. ઘોંઘાટ એ નબળા માણસનું હથિયાર છે, પણ સામો પક્ષ જો અસાવધ હોય તો એ હથિયાર ઘાતક સાબિત થાય છે.

સામેવાળો જ્યારે બિનજરૂરી રાડો પાડવા માંડે, ત્યારે સમજી લેવું કે એની પાસે રમત જીતવાનો બીજો કોઈ રસ્તો બચ્યો નથી.