ડિજિટલ ફીનોટાઇપિંગ

તમારા મગજમાં શું ચાલે છે તે જાણવા હવે કોઈ મનોચિકિત્સકના સોફા પર સૂવાની જરૂર નથી. તમારો સ્માર્ટફોન બધું જ જાણે છે. ડિજિટલ ફીનોટાઇપિંગ એટલે તમારા ડિજિટલ ઉપકરણોના વપરાશ પરથી તમારા માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યનો ચોક્કસ નકશો દોરવો. તમે સ્ક્રીન પર કેટલી ઝડપે આંગળી ફેરવો છો, રાત્રે કયા સમયે મેસેજ ટાઇપ કરો છો, જીપીએસ મુજબ દિવસમાં કેટલું હલનચલન કરો છો અને અવાજમાં ધ્રૂજારી કેટલી છે—આ તમામ પળપળનો ડેટા ભેગો કરીને તમારું વર્તન માપવામાં આવે છે.

આ વિચાર ૨૦૧૬માં હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિક જુક્કા-પેક્કા ઓન્નેલા અને જોન ટોરસ દ્વારા મેડિકલ જર્નલમાં વ્યાખ્યાયિત થયો હતો. ડૉક્ટર પાસે જઈને દર્દી જૂઠું બોલી શકે કે બધું બરાબર છે, પણ સ્માર્ટફોનનો સેન્સર જૂઠું બોલતો નથી. માણસ ડિપ્રેશનમાં હોય ત્યારે તેની હિલચાલ ઘટી જાય છે, ટાઈપિંગની ઝડપ બદલાઈ જાય છે અને ફોન ઉપાડવાનું ઓછું થઈ જાય છે. આ નિષ્ક્રિય ડેટા દર્દી કંઈ પણ કહ્યા વગર તેની બીમારીની ચાડી ખાઈ દે છે.

તકલીફ એ છે કે આપણી પ્રાઈવસી હવે આંગળીના ટેરવે લૂંટાઈ રહી છે. ટેક કંપનીઓ તમારા માનસિક ઉતાર-ચઢાવને રીઅલ-ટાઇમમાં ટ્રેક કરી શકે છે. તમે ક્યારે એકલતા અનુભવો છો તે જાણીને તે જ સમયે ખાસ જાહેરાતો પીરસી શકાય છે. સ્વાસ્થ્ય સુધારવાના ઓઠા હેઠળ માણસના આખા અસ્તિત્વને એક સતત ચાલતી પ્રયોગશાળા બનાવી દેવાયું છે.

ટોરોન્ટો કે ન્યૂ જર્સીમાં વસતા આપણા એનઆરઆઈ ગુજરાતીઓને જુઓ. વતનથી હજારો માઈલ દૂર, આખો દિવસ મોનોટોનસ જોબ અને માઈનસ દસ ડિગ્રીની ઠંડી. ફોન પર વડીલો સાથે વાત કરતી વખતે હસતો અવાજ હોય, પણ રાત્રે બે વાગ્યે એકધારો યુટ્યુબનો સ્ક્રોલિંગ ટાઈમ, ઘટી ગયેલા સ્ટેપ્સ અને વીકએન્ડમાં બંધ રૂમનો જીપીએસ ડેટા તેની એકલતા અને હોમસિકનેસની સાચી કુંડળી બતાવી દે છે. વ્યક્તિ કહેશે કે બધું મજામાં છે, પણ તેનો ફોન જાહેર કરે છે કે તે અંદરથી તૂટી રહ્યો છે.

તમે દર્પણ સામે જૂઠું બોલી શકો છો, પણ તમારી આંગળીના સ્ક્રોલિંગ સામે નહીં.