વિસ્તરતું અસ્તિત્વ

તમે માત્ર હાડચામડાંના આ ખોળિયા પૂરતા સીમિત નથી. આપણો અહંકાર માને છે કે આપણું અસ્તિત્વ શરીરની ચામડી જ્યાં પૂરી થાય ત્યાં અટકી જાય છે. આ ભ્રમ છે. તમારા વિચારો, તમારી વાણી અને તમારાં કર્મો સતત આસપાસના વાતાવરણમાં ભળતાં રહે છે. ભૌતિક દેહ તો માત્ર એક કેન્દ્ર છે, પણ તમારો પ્રભાવ બીજા લોકોમાં સતત વહેતો રહે છે. આ વહેતા પ્રભાવને બૌદ્ધ પરંપરામાં 'કન્ટીન્યુએશન બોડી' એટલે કે વિસ્તરતું અસ્તિત્વ કહેવાય છે. તમે જીવતા હો ત્યારે પણ તમારા શરીરની બહાર જીવી રહ્યા છો.

આ વિચાર વિયેતનામી ઝેન ગુરુ થિચ ન્યાત હાન્હે પોતાના પુસ્તક 'ધ આર્ટ ઓફ લિવિંગ'માં આપ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે માણસ ક્યારેય શૂન્યમાંથી આવતો નથી અને મરીને શૂન્યમાં વિલીન થતો નથી. જેમ વાદળ મરી જતું નથી પણ વરસાદ બનીને જમીનમાં ઊતરે છે, તેમ માણસ પોતાનાં કર્મો મારફતે બીજાના મગજમાં જીવતો રહે છે. તમે જે બોલો છો, જે લખો છો અને જે નફરત કે પ્રેમ વહેંચો છો, તે બીજાના લોહીમાં ભળે છે. માણસ મરે પછી પણ તેનું આ સૂક્ષ્મ શરીર કામ કરતું રહે છે.

આ વાત આધ્યાત્મિક કવિતા નથી, રોજિંદી માનસિક વાસ્તવિકતા છે. લોકો માને છે કે સોશિયલ મીડિયા પર ફેંકેલો ગુસ્સો કે કટાક્ષ ક્ષણિક છે. સ્ક્રીન બંધ કરી એટલે વાત પતી ગઈ. એવું હોતું નથી. તમે ડિજિટલ જગતમાં જે ઝેર ઠાલવો છો, તે કોઈ અજાણ્યા માણસના બ્લડપ્રેશરને વધારે છે. તે માણસ ઘરમાં જઈને પત્ની પર ખીજાય છે, પત્ની બાળકની ભૂલ પર બગડે છે. આ આખી શૃંખલા તમારું જ લંબાયેલું શરીર છે. તમે વિના કારણે આખી દુનિયામાં ઉપદ્રવ ફેલાવી રહ્યા છો.

આપણા વૉટ્સએપ ગ્રૂપ અને ફેસબુક પર સવારે નજર નાખો. કોઈ નિવૃત્ત કાકા સવારે સાત વાગ્યે ઝેરીલો અફવા-સંદેશ ફોરવર્ડ કરે છે. કાકા પોતાની સોફા પર બેસીને ચા પીવે છે, પણ એમનું 'વિસ્તરતું અસ્તિત્વ' સો લોકોના મોબાઇલમાં જઈને ઝેર ઓકે છે. ટીવી ન્યૂઝનો એન્કર સ્ટુડિયોમાં રાડો પાડે છે, પણ એનો પ્રકોપ પાનના ગલ્લે ઊભેલા બે યુવાનો વચ્ચે મારામારી કરાવી દે છે. એન્કર ઘરે જઈને સૂઈ જશે, પણ એનું સર્જેલું ભૂત આખી રાત શેરીઓમાં ભટકશે.

તમે જે ઊર્જા વાતાવરણમાં ફેંકો છો તેનાથી જ તમારું સાચું કદ નક્કી થાય છે. અરીસામાં દેખાતું શરીર તો માત્ર એક સરનામું છે.

ચામડી જ્યાં પૂરી થાય ત્યાં માણસ પતી જતો નથી. તમે જે કચરો કે સુગંધ વહેંચો છો, તેના સરવાળાનું નામ જ તમે પોતે છો.