સંપર્ક સિદ્ધાંત

બે અજાણ્યા કે વિરોધી જૂથો વચ્ચે અંતર હોય ત્યારે પૂર્વગ્રહો જન્મ લે છે. જ્યારે તમે સામેવાળાને માત્ર દૂરથી જુઓ છો, ત્યારે તમારા મગજમાં તેના વિશે પૂર્વધારણાઓ બંધાઈ જાય છે. સંપર્ક સિદ્ધાંત (કોન્ટેક્ટ થિયરી) સાવ સીધી વાત કરે છે: જો બે વિરોધી જૂથના લોકોને યોગ્ય શરતો હેઠળ સાથે લાવવામાં આવે, તો તેમનો એકબીજા પ્રત્યેનો દ્વેષ ઓગળી જાય છે. માત્ર ભેગા થવું પૂરતું નથી. બંનેનો દરજ્જો સમાન હોવો જોઈએ, તેમનો સહિયારો હેતુ હોવો જોઈએ અને એકબીજા પર નિર્ભરતા હોવી જોઈએ. અંતર નફરત વધારે છે, સહકાર સમજણ આપે છે.

આ વિચાર મનોવિજ્ઞાની ગોર્ડન ઓલપોર્ટે ૧૯૫૪માં પોતાના પુસ્તક 'ધ નેચર ઓફ પ્રેજ્યુડિસ'માં રજૂ કર્યો હતો. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમેરિકામાં અશ્વેત અને શ્વેત સૈનિકોને સાથે રાખવાના પ્રયોગો થયા હતા. ઓલપોર્ટે શોધી કાઢ્યું કે જ્યારે લોકો એક જ મુશ્કેલી સામે સાથે લડે છે, ત્યારે ચામડીનો રંગ કે જાતિના વાડા આપોઆપ ભૂંસાઈ જાય છે. મનુષ્ય અજાણી વસ્તુથી ડરે છે. પરિચય એ ડરની સૌથી સસ્તી દવા છે.

આપણું કોર્પોરેટ જગત આ થિયરીના આધારે જ ટકે છે. મોટી ભારતીય કંપનીઓ જ્યારે નાની કંપનીઓ કે સ્ટાર્ટઅપ્સ ખરીદે છે, ત્યારે બે અલગ સંસ્કૃતિઓ અથડાય છે. જૂના જમાનાના મેનેજરો ટી-શર્ટ પહેરીને ફરતા નવા કોડર્સને ઉદ્ધત ગણે છે, અને નવી પેઢી જૂના વડીલોને નકામા બાબુઓ માને છે. જો આ બે જૂથો અલગ બેસશે, તો ઓફિસમાં રાજકારણ અને અવિશ્વાસ જ જન્મશે. એકબીજા સામે માત્ર મીટિંગોમાં ઘૂરકિયાં કરવાથી કામ થતું નથી.

સમજુ મેનેજમેન્ટ બંને પક્ષના પાંચ-પાંચ લોકોને એક જ ગંભીર પ્રોજેક્ટમાં જોતરી દે છે. જ્યારે કોઈ મોટી પ્રોડક્ટ લોન્ચ કરવાની હોય અને સર્વર ઠપ્પ થઈ જાય, ત્યારે બધાએ ખભે ખભા મિલાવીને એક જ કેબિનમાં રાત જાગવી પડે છે. બંનેને ખબર પડે છે કે સામેવાળો પણ લોહી-માંસનો માણસ છે અને પોતાનું કામ જાણે છે. સમાન દરજ્જો અને સામાન્ય મુશ્કેલી આપોઆપ પૂર્વગ્રહો બાળીને ખાખ કરી નાખે છે. અલગ કેબિનો વિખવાદ વધારે છે, જ્યારે સાથે ખાધેલી કેન્ટીનની ચા માણસને જોડે છે.

દૂર બેસીને કોઈને રાક્ષસ માનવો સહેલો છે; અસલી હિંમત સાથે બેસીને ટેબલ વહેંચવામાં છે.