બધું કહી દેવાની વ્યાધિ

માણસ પાસે કોઈ ખાનગી વાત આવે એટલે તેના પેટમાં તેલ રેડાય છે. તેને સાચવી રાખવી એ માનસિક ત્રાસ બની જાય છે. કોઈને કહી ન દે ત્યાં સુધી ચેન પડતું નથી. આ શબ્દપ્રયોગ કોઈ ચોક્કસ પુસ્તક કે મનોવૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાંથી સીધો આવ્યો હોય તેવું સ્પષ્ટ નથી. પણ સમકાલીન વ્યવહારુ સાહિત્યમાં વપરાતો આ વિચાર અરીસા જેવો સાચો છે. આપણી પાસે કોઈ માહિતી કે રહસ્ય હોય, ત્યારે મગજ એવો વહેમ પાળે છે કે તે બીજાને સંભળાવી દેવાથી આપણું મહત્વ વધી જશે. પરિણામે, જીભ પર કાબૂ રહેતો નથી.

આ મૂળભૂત અસલામતીનું લક્ષણ છે. છૂપી વાત છતી કરવામાં ક્ષણિક રોમાંચ મળે છે. માણસ પોતાનું જ્ઞાન કે વગ સાબિત કરવા ઉતાવળો થાય છે. મૌન ધારણ કરવા માટે આત્મવિશ્વાસ જોઈએ. જ્યારે પેટ હળવું કરવા માટે માત્ર નબળી ઇચ્છાશક્તિ પૂરતી છે. વ્યાપાર, રાજકારણ કે અંગત સંબંધોમાં સૌથી વધુ નુકસાન આ વ્યાધિ કરાવે છે. જે વાત તમારા પક્ષે હથિયાર હતી, તે બોલી દેવાથી સામેવાળાના હાથમાં ઢાલ બની જાય છે.

અમદાવાદના માણેકચોકના સોની બજારમાં આ દ્રશ્ય સામાન્ય છે. ધારો કે કાંતિભાઈ પોતાની પેઢી માટે સોનાનો મોટો સોદો ખૂબ નીચા ભાવે પતાવવાના છે. વાત હજુ પાકી થઈ નથી. પણ સાંજની ચાની કીટલી પર બેસીને કાંતિભાઈથી રહેવાતું નથી. સાથી વેપારીઓ સામે પોતે કેટલા પહોંચેલા છે તે બતાવવા તેઓ ધીમેથી કહી દે છે, "કાલે મોટો ધડાકો કરવાનો છું, ભાવ તળિયે પકડી લીધો છે." વાત અડધા કલાકમાં આખા બજારમાં ફરી જાય છે. સવાર પડતાં સુધીમાં મૂળ વેચનાર ભાવ વધારી દે છે. સોદો હાથમાંથી સરકી જાય છે.

ગુજરાતી વેપારમાં જૂની કહેવત છે: ગજવામાં નાણું અને પેટમાં વાત, બેઉ સાચવતાં આવડવું જોઈએ. પણ મોટાભાગના લોકો માહિતીને સત્તા માને છે અને સત્તાનું પ્રદર્શન કરવાની લાલચ રોકી શકતા નથી. જ્યાં સુધી કોઈ સોદો પૂરો ન થાય ત્યાં સુધી ઉજવણી કરવી એ મૂર્ખાઈ છે. તમારા પત્તા ખુલ્લા કરી દેવાથી તમે હોંશિયાર નથી દેખાતા, માત્ર અસાવધ સાબિત થાવ છો.

જે વાત પેટમાં પચતી નથી, તે આખરે ખિસ્સાને ભારે પડે છે.