સિરો મોડેલ

કોર્પોરેટ જગતમાં ટ્રેનિંગ પાછળ કરોડો રૂપિયા વેડફાય છે. કર્મચારીઓને હોટલમાં બેસાડી પીપીટી બતાવાય, સમોસા ખવડાવાય અને પછી બધા ભૂલી જાય. તાલીમ ખરેખર કામ કરી ગઈ કે માત્ર નાટક હતું? આ માપવા માટે પીટર વોર, માઈકલ બર્ડ અને નીલ રેકહમે ૧૯૭૦માં એક માળખું આપ્યું: સિરો મોડેલ. આ ચાર અક્ષરોનો સંક્ષેપ છે: કોન્ટેક્સ્ટ (સંદર્ભ), ઇનપુટ (સાધન), રિએક્શન (પ્રતિસાદ) અને આઉટપુટ (પરિણામ). કોઈ પણ શિક્ષણની કિંમત માત્ર છેલ્લા તબક્કે મપાય છે.

પહેલો તબક્કો છે સંદર્ભ. તાલીમ આપતાં પહેલાં પૂછો કે મૂળ ખામી ક્યાં છે? બીજો તબક્કો છે ઇનપુટ—તમે શીખવવા માટે કઈ પદ્ધતિ અને બજેટ વાપરો છો? ત્રીજો છે રિએક્શન, જેમાં તાલીમાર્થીઓને મજા આવી કે કંટાળો આવ્યો તે જોવાય છે. પણ મોટા ભાગની કંપનીઓ અહીં જ અટકી જાય છે. ચોથો અને સૌથી અગત્યનો તબક્કો છે આઉટપુટ. શું જમીન પર કશું બદલાયું? જો વર્તન ન બદલાય, તો સારો વક્તા પણ નકામો છે.

આપણી બેંકોમાં આનું જીવંત ઉદાહરણ રોજ દેખાય છે. ધારો કે એક મોટી સરકારી કે ખાનગી બેંકે પોતાના બ્રાન્ચ મેનેજરો માટે 'હોમ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ વેચાણ' પર ત્રણ દિવસની તાલીમ ગોઠવી. સંદર્ભ નક્કી થયો કે ગ્રાહકો પ્રાઇવેટ ફાઇનાન્સ તરફ ભાગી રહ્યા છે. ઇનપુટ તરીકે મુંબઈથી મોંઘા ટ્રેનર બોલાવ્યા. ત્રીજા દિવસે ફીડબેક ફોર્મમાં બધા મેનેજરોએ લખ્યું કે 'ટ્રેનિંગ બહુ સરસ હતી, ખાવાનું ઉત્તમ હતું.' આ માત્ર સારો પ્રતિસાદ છે, સફળતા નથી.

વાસ્તવિક કસોટી છ મહિના પછી આવે છે, જેને આઉટપુટ કહેવાય. શું બ્રાન્ચમાં આવતા ગ્રાહકોને લોન સમજાવવાની સ્પીડ વધી? શું ખોટી રીતે વીમો પધરાવી દેવાની ફરિયાદો ઘટી? જો કર્મચારીઓ હજુ પણ ગ્રાહકને ફોર્મ પકડાવીને લંચ પછી આવવાનું કહેતા હોય, તો એ મોંઘી તાલીમનું આઉટપુટ શૂન્ય છે. સિરો મોડેલ વ્યાખ્યાનકારોના અહંકારને તોડે છે. એ પૂછે છે કે ધંધાના આંકડા બદલાયા કે માત્ર પ્રમાણપત્રો વહેંચાયા?

જે તાલીમ ગ્રાહકનો અનુભવ અને બેંકનું ખાતું ન સુધારી શકે, તે માત્ર મોંઘો ટાઈમપાસ છે.