સક્ષમતાનું વર્તુળ

તમે શું જાણો છો એના કરતાં તમે શું નથી જાણતા, એ જાણવું વધારે કિંમતી છે. આ વિચાર બહુ સીધો છે. દરેક માણસ પાસે એક ચોક્કસ દાયરો હોય છે. અનુભવ, અભ્યાસ અને કુદરતી આવડતથી બનેલું એક અદૃશ્ય કુંડાળું. આ કુંડાળાની અંદર તમે રાજા છો, કારણ કે ત્યાં તમારી સમજ પાકી છે. પણ કુંડાળાની બહાર પગ મૂક્યો કે તરત તમે અજાણ્યા જંગલમાં પહોંચી જાઓ છો. મુશ્કેલી એ નથી કે તમારું વર્તુળ નાનું છે. ખરી આફત ત્યારે આવે છે જ્યારે તમે નાના વર્તુળને આખું બ્રહ્માંડ માની બેસો છો.

આ મોડેલ વોરેન બફેટ અને ચાર્લી મંગરે દુનિયાને આપ્યું. બફેટે વર્ષો સુધી બર્કશાયર હેથવેના રોકાણકારોને આ જ વાત સમજાવી. ટેકનોલોજીની નવી કંપનીઓમાં બફેટે લાંબા સમય સુધી પૈસા ન રોક્યા. સિલિકોન વેલીના પંડિતો હસતા હતા કે ડોસો હવે ઘરડો થયો છે, એને નવી દુનિયા સમજાતી નથી. બફેટે શાંતિથી કહ્યું કે મને કોમ્પ્યુટર ચિપ સમજાતી નથી, મને વીમા કંપની અને કેન્ડી વેચતા આવડે છે. આ ડરપોકપણું નહોતું, પોતાની સીમાઓની નિર્દય પ્રામાણિકતા હતી. જે માણસ પોતાની અજ્ઞાનતાની સરહદ જાણે છે, એ ક્યારેય નાદાર થતો નથી.

આપણી સૌથી મોટી નબળાઈ આપણો અહંકાર છે. એક ક્ષેત્રની સફળતા બીજા ક્ષેત્રમાં આપણને અંધ બનાવી દે છે. એક સફળ સર્જન માની લે છે કે તે શેરબજાર પણ ચપટીમાં જીતી લેશે. એક મોટો વકીલ વિચારે છે કે રેસ્ટોરન્ટ ચલાવવી તો ડાબા હાથનો ખેલ છે. પરિણામ હંમેશાં રકાસ હોય છે. સ્માર્ટ લોકો આખી જિંદગી પોતાના વર્તુળની સીમા ઓળખવામાં કાઢે છે. તેઓ બહારના તુક્કાઓ પર તાળી પાડવાને બદલે અંદર રહીને પોતાના પાયા મજબૂત કરે છે.

ન્યૂ જર્સી કે લંડનમાં વસતા આપણા એનઆરઆઈ ભાઈઓને જુઓ. વરસો સુધી મોટેલ, ગ્રોસરી સ્ટોર કે ફાર્મસી ચલાવીને ડોલરનો ઢગલો કર્યો હોય. પોતાના ધંધાની રજેરજ ખબર હોય. પણ જેવો ચાર પૈસાનો નફો વધે એટલે વતનમાં બેઠેલા સંબંધીઓની સલાહ પર સુરત કે ધોલેરામાં બિનખેતીની જમીનોના સોદા કરવા દોડે. અમેરિકામાં બેસીને ગુજરાતના જમીન-દલાલો સાથે શતરંજ રમવા જાય. પોતાનું વર્તુળ મોટેલ મેનેજમેન્ટ હતું, પણ કૂદી પડ્યા ભારતના રિયલ એસ્ટેટના ખાડામાં. છેવટે દસ્તાવેજમાં લોચા થાય અને જિંદગીભરની મૂડી અટવાઈ જાય.

તમારું વર્તુળ કેટલું મોટું છે એ મહત્ત્વનું નથી. એની લક્ષ્મણરેખા ક્યાં પૂરી થાય છે, બસ એટલું યાદ રાખો.