ખામીને ખાસિયત બનાવવાનો નિયમ

કોઈ ભૂલ સુધારી ન શકાય ત્યારે સરેરાશ માણસ તેને છુપાવવા મથે છે. સ્માર્ટ માણસ તેને આખી સિસ્ટમનું મુખ્ય આકર્ષણ બનાવી દે છે. અંગ્રેજીમાં જેને બોલ્ડન રૂલ કહે છે તેનો સીધો નિયમ એક જ છે: જો તમે કોઈ ખામીને મિટાવી ન શકતા હો, તો તેને તમારી સૌથી મોટી ખાસિયત તરીકે પેશ કરો. નબળાઈને ગર્વ સાથે સ્વીકારીને કેન્દ્રમાં મૂકી દો. જગત તેને કળા માની લેશે.

આ વિચાર જાણીતા કન્સલ્ટન્ટ જેરાલ્ડ એમ. વાઇનબર્ગે ૧૯૮૫માં આવેલા પોતાના પુસ્તક 'ધ સિક્રેટ્સ ઓફ કન્સલ્ટિંગ'માં આપ્યો હતો. વાઇનબર્ગે નોંધ્યું કે ટેકનોલોજી અને બિઝનેસમાં ઘણી સમસ્યાઓ એવી હોય છે જેને દૂર કરવાનું બજેટ કે ક્ષમતા આપણી પાસે હોતી નથી. આવા સમયે રડવા બેસવા કરતાં એ મર્યાદાને પ્રોડક્ટના 'સ્પેશિયલ ફીચર' તરીકે ખપાવી દેવી એ ઉત્તમ રણનીતિ છે.

જગત પરફેક્શન પાછળ ગાંઠિયા જેવું દોડે છે, પણ દુનિયામાં કશું સંપૂર્ણ નથી હોતું. જે કંપનીઓ કે વ્યક્તિઓ પોતાની મર્યાદા છુપાવવા જૂઠ્ઠાણાં રચે છે, તેઓ પકડાઈ જાય ત્યારે હાસ્યાસ્પદ બને છે. તેની સામે જે લોકો પોતાની ખોડખાંપણને આગળ ધરીને માર્કેટિંગ કરે છે, તેઓ અસલી લાગે છે. મર્યાદાને શણગારીને વેચી દેવાની કળા જ સાચી સર્જનાત્મકતા છે.

આપણો બોલિવૂડ ઉદ્યોગ આ નિયમનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે. અમિતાભ બચ્ચનની કારકિર્દી શરૂ થઈ ત્યારે તેમની ઊંચાઈ અને ભારે અવાજને નિર્દેશકો ખામી ગણતા હતા. પછી એ જ અવાજ અને લાંબી કાયા એંગ્રી યંગ મેનની બ્રાન્ડ બની ગઈ. રાજકુમારનો અટકી અટકીને બોલવાનો વિચિત્ર લહેકો ખરેખર તો સામાન્ય સંવાદ માટે અવરોધ હતો, પણ તેમણે એને જ પોતાનો કલ્ટ અંદાજ બનાવી દીધો. બજેટ ઓછું હોય ત્યારે સેટ બનાવવાને બદલે અંધારી રાતના સીન શૂટ કરીને 'ડાર્ક થ્રિલર' નામ આપી દેનારા નિર્માતાઓ પણ આ જ બોલ્ડન રૂલ વાપરે છે.

જે ડાઘ ધોઈ શકાતો નથી, તેના પર ડિઝાઈન દોરીને એને ફેશન કહી દેવી એ જ ખરી હોશિયારી છે.