મૂળભૂત 'કેમ'

કોઈપણ મોટું કામ શરૂ કરતા પહેલા માણસ પૂછે છે: શું કરવું અને કેવી રીતે કરવું? આ ભૂલ છે. સાચો સવાલ એ છે કે 'કેમ કરવું?' આ જ છે બિગ વ્હાય. તમારો અસલ, આંતરિક હેતુ. જ્યારે તમારું કારણ પથ્થર જેવું મજબૂત હોય, ત્યારે રસ્તાની તકલીફો કાંકરી જેવી લાગે છે. મોટાભાગના લોકો સાધનો ભેગા કરવામાં આખી જિંદગી વેડફી નાખે છે, કારણ કે તેમને ખબર જ નથી હોતી કે આખરે પહોંચવું ક્યાં છે.

આ વિચારને સાયમન સિનેકે પોતાના પુસ્તક 'સ્ટાર્ટ વિથ વ્હાય'માં બહુ ગાજતો કર્યો, અને ગેરી કેલરે પણ 'ધ વન થિંગ'માં એને કેન્દ્રમાં રાખ્યો. આ કોઈ નવી અમેરિકન શોધ નથી. માણસનો સ્વભાવ છે કે જ્યાં સુધી તેને અંદરથી ધગશ ન મળે, ત્યાં સુધી તે માત્ર પગ ઢસડે છે. પગાર માટે કામ કરતો માણસ સાંજે પાંચ વાગ્યે ઘડિયાળ જુએ છે. પોતાના મિશન માટે લડતો માણસ દિવસ-રાત ભૂલી જાય છે.

આપણી આઝાદીની લડત જુઓ. ૧૮૫૭નો વિપ્લવ અસંખ્ય રાજા-રજવાડાંઓએ લડ્યો હતો. ઝાંસીની રાણીથી લઈને નાના સાહેબ પેશ્વા સુધી. શૌર્ય અદ્ભુત હતું, પણ દરેકનો સ્વાર્થ અલગ હતો. કોઈને પોતાનું રાજ્ય બચાવવું હતું, કોઈને પેન્શન જોઈતું હતું. એમની પાસે એક સહિયારું 'કેમ' નહોતું. સામે અંગ્રેજો પાસે સંગઠિત સામ્રાજ્યવાદી લોભ હતો. પરિણામે વિપ્લવ તૂટી પડ્યો.

દાયકાઓ પછી ગાંધીજી આવ્યા ત્યારે સમીકરણ બદલાયું. એમણે કોઈ જાગીર પાછી નહોતી મેળવવી. એમણે આખા દેશને એક જ સવાલ પૂછ્યો: આપણે ગુલામ કેમ રહેવું? એમણે પ્રજાના મનમાં સ્વરાજનું એક અડગ 'બિગ વ્હાય' રોપી દીધું. પછી લાઠીઓ પડી કે જેલ થઈ, લોકો ડગ્યા નહીં. હથિયાર વગરની પ્રજાએ દુનિયાની સૌથી મોટી સલ્તનતને ઉખેડી ફેંકી, કારણ કે એમનું કારણ સ્પષ્ટ હતું.

તમે નવો વેપાર શરૂ કરો કે નવી આદત કેળવો, ટેકનિક પછી શીખજો. પહેલાં એ નક્કી કરો કે આ કામ પાછળ તમારી કઈ આગ બળે છે. જો તમારો હેતુ માત્ર બીજાને દેખાડવાનો કે સસ્તો નફો રળવાનો હશે, તો પહેલી મુશ્કેલી આવતાં જ તમે મેદાન છોડી દેશો. ઊંડો પાયો ઈમારતને ધરતીકંપમાં પણ ઊભી રાખે છે.

જેની પાસે જીવવાનું નક્કર 'કેમ' છે, તે ગમે તેવા 'કેવી રીતે' સામે ટકી જાય છે.